සජීවී මතකයෙන් තොරව ගෝලීය දේශපාලනය හා ආරක්ෂණ නීති මැද හැදී වැඩුණු තරුණ හඬවල්
ලෝක වෙළඳ මධ්යස්ථානයට එල්ල වූ ප්රහාරය විසිඑක්වන සියවසේ හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් වූ ආකාරය
2001 සැප්තැම්බර් 11 වන දින අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ලෝක වෙළඳ මධ්යස්ථානය සහ පෙන්ටගනය ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල වූ ත්රස්ත ප්රහාර මාලාවට අදට වසර 25ක් සපිරේ. පුද්ගලයින් 3,000කට ආසන්න පිරිසකට දිවි අහිමි කරමින් සමස්ත ලෝකයම කම්පනයට පත් කළ එම ඛේදවාචකය සිදුවන විට උපත ලබා නොසිටි හෝ ඒ පිළිබඳ කිසිදු පෞද්ගලික මතකයක් නොමැති සම්පූර්ණ පරපුරක් අද වන විට සමාජගතව සිටියි.
ඔවුන්ට 9/11 යනු සජීවීව අත්විඳි අත්දැකීමක් නොව, පාසල් පෙළපොත්, අන්තර්ජාලය, වාර්තා චිත්රපට හෝ තම දෙමව්පියන්ගේ කතාබහ තුළින් උගත් "ඉතිහාසයක්" පමණි. එහෙත් එම සිදුවීමෙන් පසු නිර්මාණය වූ දැඩි ගුවන් තොටුපළ ආරක්ෂණ නීති, දේශපාලන බෙදීම් සහ දීර්ඝකාලීන යුද්ධ සමග ඔවුනට ජීවත් වීමට සිදුව තිබේ.
පන්ති කාමරයෙන් සහ අන්තර්ජාලයෙන් හඳුනාගත් ඛේදවාචකය
එක්සත් ජනපදයේ පමණක් නොව ලොව පුරා තරුණ පරපුර මෙම ඓතිහාසික සිදුවීම ග්රහණය කරගෙන ඇත්තේ එකිනෙකට වෙනස් ආකාරයෙනි.
2001 වසරේ උපත ලැබූ නිව්යෝර්ක් නගරයේ එමානි ලැබෲ පවසන්නේ කුඩා කල යූටියුබ් වීඩියෝවක් නැරඹීමෙන් පසු මවගෙන් ඒ පිළිබඳ අසා දැනගත් බවයි. උපන් නගරයේ සිදුවූ එම ව්යසනය නිසා "ඕනෑම මොහොතක ඕනෑම දෙයක් සිදුවිය හැකිය" යන හැඟීම තමා තුළ මුල් බැසගත් බව ඇය සඳහන් කරයි.
පෙන්සිල්වේනියාවේ පේජ් මැක්කස්කර්ට 9/11 ප්රහාරය පිළිබඳ පළමු තැතිගන්වනසුලු වැටහීම ලැබී ඇත්තේ සිව්වන ශ්රේණියේදී ගුරුවරයෙකු විසින් පෙන්වන ලද වීඩියෝ දර්ශන මගිනි. පැරණි චිත්රපටවල දක්නට ලැබෙන ගුවන් තොටුපළවල තිබූ නිදහස් වාතාවරණය අද වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී ඇති බව ඇය නිරීක්ෂණය කරයි.
යුද බිමේ යථාර්ථය සහ භූ දේශපාලනික හැරවුම
9/11 ප්රහාරයට මාස හයකට පෙර උපන් ටයිලර් යෙසර්මන්ස්කි පසුව එක්සත් ජනපද හමුදා සෙබළෙකු ලෙස 2021 වසරේ ඇෆ්ගනිස්තානයේ මෙහෙයුම්වල නිරත විය. තම ජීවිත කාලය පුරාම ඇදී ගිය යුද්ධයක අවසන් අදියරට සෘජුවම සම්බන්ධ වීමට සිදුවීම, ප්රහාරයේ ප්රතිවිපාක සහ ඉන් ලෝකයට සිදුවූ බලපෑම තේරුම් ගැනීමට ප්රබල හේතුවක් වූ බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
චිකාගෝහි ජැක් ජොන්සන් මෙම සිදුවීම දකින්නේ 21 වැනි සියවසේ දේශපාලනය මුළුමනින්ම හැඩගැස්වූ මූලික සාධකය ලෙසයි. එක්සත් ජනපදය තුළ පවතින දේශපාලන ධ්රැවීකරණය, අනාරක්ෂිතභාවය සහ ජාතික මතභේදයන්ගේ මූලයන් එම දිනය දක්වා දිවෙන බව ඔහුගේ අදහසයි.
ගෝලීය සීමා ඉක්මවා ගිය බලපෑම
මෙම ප්රහාරයේ කම්පනය එක්සත් ජනපද දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට ද ප්රබලව ව්යාප්ත විය. ජර්මනියේ හැම්බර්ග්හි වෙසෙන උත්කර්ෂ් භට්නාගර් පවසන්නේ, නවදිල්ලි නුවර හැදී වැඩුණු තමාට ගුවන් සේවා සහ ජාත්යන්තර ආරක්ෂාව සම්බන්ධ සියලු නීතිරීති වෙනස් වූ කේන්ද්රස්ථානය ලෙස 9/11 හඳුනාගත හැකි බවයි.
නවසීලන්තයේ ජැස්මින් කෝර්ලිස් සිහිපත් කරන්නේ ප්රහාරය එල්ල වූ වහාම තම රටේ නගරවල ජල මූලාශ්ර වටා ආරක්ෂිත වැටවල් ඉදිකිරීමට පවා බලධාරීන් පියවර ගත් ආකාරයයි. භූගෝලීය වශයෙන් කොතරම් දුරස්ථ වුව ද ලෝකයේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ සංකල්පය එම සිදුවීමත් සමග ක්ෂණිකව පරිවර්තනය වූ බව එයින් මනාව පැහැදිලි වේ.
කෙන්ටකි හි ඒවරි ටර්නර් අවධාරණය කරන්නේ, 9/11 න් පසු ආරම්භ වූ යුද්ධ සහ ආරක්ෂණ පිළිවෙත් හේතුවෙන් ලෝකය හමුවේ ගොඩනැඟුණු අමෙරිකාවේ ප්රතිරූපය, තම පරපුරට උරුම වූ කිසිදා මකා දැමිය නොහැකි සදාකාලික උරුමයක් බවයි. ප්රහාරයෙන් සියවසකින් හතරෙන් පංගුවක් ගෙවී ගිය ද, එය අදටත් ලෝක දේශපාලනය හා මානව නිදහස පිළිබඳ සංවාදය මෙහෙයවන ප්රධාන සාධකයක්ව පවතී.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර ලිපිය :
රොයිටර් පුවත් සේවයේ මුල් වාර්තාව: Reuters - A generation processes the September 11 attacks as history, not memor
සබැඳි ලිපියක් :
9/11 ප්රහාරය කියන්නේ ඇමරිකානු ආධිපත්යයේ සංකේතීය බිඳවැටීමේ ආරම්භයයි - දීප්ති කුමාර ගුණරත්න
