කොටස් වෙළෙඳපොළේ 'ඩිජිටල් හොරු' සහ මහජන මුදලට එල්ලවන මාරක අවදානම

*අතීත 'Pump & Dump' වංචාවල සිට Wealth Trust සහ විදේශ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ සිදුවීම් දක්වා විකාශනය වූ මූල්‍ය අර්බුද

*Nasdaq තාක්ෂණය, AI නිරීක්ෂණ සහ e-KYC හරහා සුරැකුම්පත් කොමිසම ගොඩනගන නව නියාමන පවුර

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග්ධන වෙළෙඳපොළ සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය පද්ධතිය ඩිජිටල්කරණයට ලක්වීමත් සමඟ, සාම්ප්‍රදායික මූල්‍ය වංචාවලින් ඔබ්බට ගිය සංකීර්ණ තාක්ෂණික සහ පද්ධතිමය අවදානම් මතු වෙමින් පවතින බව මූල්‍ය හා ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. පසුගිය දශකයක කාලය තුළ සිදුවූ කොටස් වෙළෙඳපොළ හැසිරවීම්වල සිට මෑතකාලීන සයිබර් ආරක්ෂණ දුර්වලතා දක්වා වූ සිදුවීම් පෙළගැස්ම මඟින් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ, මූල්‍ය නියාමනය හා පාලන ව්‍යුහයන් කාලීනව යාවත්කාලීන වීමේ අත්‍යවශ්‍යතාවයි.


අතීත පාඩම්: EPF අරමුදල් සහ 'Pump and Dump' ක්‍රමවේදය

වසර 2010 සහ 2015 අතර කාලසීමාවේදී කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළ තුළ සිදුවූ බව කියන අක්‍රමිකතා සම්බන්ධයෙන් මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය විය. එහිදී ඇතැම් පාඩු ලබන සමාගම්වල කොටස් මිල කෘත්‍රිමව ඉහළ නංවා ('Pump'), ඉන් අනතුරුව සේවක අර්ථසාධක අරමුදල (EPF) වැනි මහජන අරමුදල් මඟින් එම කොටස් මිලදී ගැනීමට සලස්වා ලාභ ලබා පිටවීම ('Dump') පිළිබඳ චෝදනා එල්ල විය.

වසර ගණනාවකට පසු ලාෆ්ස් ගෑස් (Laugfs Gas) ගනුදෙනුවට අදාළ නඩුවක් රුපියල් මිලියන 231ක මුදලක් ගෙවමින් සමථයකට පත් කිරීමට සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිසම (SEC) පියවර ගත්තද, ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ දීර්ඝ කාලයක් ගතවීම සහ උද්ධමන බලපෑම් හමුවේ මෙවැනි පියවර නීතිමය විසඳුමක් වුවත් මූල්‍යමය වශයෙන් ආයෝජක විශ්වාසය තහවුරු කිරීමට වඩාත් දැඩි ක්‍රමවේද අවශ්‍ය බවයි.

ඩිජිටල්කරණය සහ නව පද්ධතිමය අවදානම්

මූල්‍ය වෙළෙඳපොළ නවීකරණය වීමත් සමඟ මෙහෙයුම් සහ පද්ධතිමය අවදානම් (Systemic & Operational Risks) නව මානයකට එළඹ තිබේ. 2026 ජනවාරි මාසයේදී වාර්තා වූ Wealth Trust සමාගමේ ආරම්භක මහජන නිකුතුව (IPO) ආශ්‍රිත සිදුවීම මීට ආසන්නතම උදාහරණයක් ලෙස විද්වත්හු දක්වති. රුපියල් 7ක් වැනි මූලික මිලකට විවෘත වීමට නියමිතව තිබූ කොටසකට රුපියල් 25,000ක අස්වාභාවික මිලකට ගැනුම් ඇණවුමක් ඇතුළත් වීම හේතුවෙන් මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළත වෙළෙඳපොළ පිරිවැටුම රුපියල් බිලියන 162ක් දක්වා කෘත්‍රිමව ඉහළ ගියේය. මෙය පද්ධතිවල පවතින සීමා පාලනයන් (Price bands / Trading halts) සහ පරිගණක දෝෂ කළමනාකරණය සම්බන්ධයෙන් පුළුල් පරීක්ෂාවකට මග පෑදීය.

තවද, විදේශ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ (ERD) පරිගණක පද්ධතිය ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදුවූ සයිබර් ප්‍රහාරයක් හරහා ඕස්ට්‍රේලියාවට ගෙවීමට නියමිතව තිබූ ණය මුදලකින් අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5ක් (රුපියල් මිලියන 800කට ආසන්න මුදලක්) වෙනත් ගිණුමකට බැරවීමේ සිදුවීම ද රාජ්‍ය මූල්‍ය පරිපාලනයේ ඩිජිටල් ආරක්ෂාව පිළිබඳ බරපතල ප්‍රශ්න මතු කර ඇත. මීට පෙර ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව හරහා ක්‍රියාත්මක වූ ණය සේවාකරණ ක්‍රියාවලීන් භාණ්ඩාගාරය යටතට පත්කිරීමේදී තාක්ෂණික සූදානම සහ සුරක්ෂිතතාව ප්‍රමාණවත් මට්ටමක පැවතියේද යන්න පිළිබඳව ක්ෂේත්‍රයේ විවාදයක් පවතී.

SEC නව නියාමන පවුර: AI සහ Nasdaq නිරීක්ෂණ පද්ධති

මෙම අභියෝග හමුවේ ශ්‍රී ලංකා සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිෂන් සභාව (SEC) 2021 අංක 19 දරන නව පනත හරහා නියාමන රාමුව සැලකිය යුතු ලෙස ශක්තිමත් කර තිබේ. වෙළෙඳපොළ විනිවිදභාවය සහ සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීම සඳහා හඳුන්වා දී ඇති ප්‍රධාන ක්‍රියාමාර්ග මෙසේය:

Nasdaq නිරීක්ෂණ තාක්ෂණය:
ලොව ප්‍රමුඛතම වෙළෙඳපොළ නිරීක්ෂණ පද්ධතියක් වන Nasdaq තාක්ෂණය භාවිතයෙන් තත්‍ය කාලීනව (Real-time) අසාමාන්‍ය වෙළෙඳ රටා හඳුනා ගැනීම.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI):
සැකකටයුතු ගනුදෙනු, අභ්‍යන්තර වෙළෙඳාම් (Insider Trading) සහ වෙළෙඳපොළ හැසිරවීම් ක්ෂණිකව විශ්ලේෂණය කිරීම.

e-KYC සහ SLUDI ඒකාබද්ධතාව:
ඩිජිටල් අනන්‍යතා තහවුරු කිරීම හරහා ව්‍යාජ හෝ නාමික ගිණුම් (Nominee Accounts) මඟින් සිදුකරන අක්‍රමිකතා වැළැක්වීම.

නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ ආයතනික අධිෂ්ඨානය

මූල්‍ය වෙළෙඳපොළ නියාමනය සඳහා නවීන තාක්ෂණය හා නීතිමය ප්‍රතිපාදන පැවතුණද, එහි සැබෑ ප්‍රතිඵල රඳා පවතින්නේ අදාළ නීති හා රෙගුලාසි කිසිදු පාර්ශ්වයකට පක්ෂග්‍රාහී නොවී ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක කිරීම මත බව ආර්ථික විශේෂඥයන්ගේ අදහසයි. තාක්ෂණික පද්ධති මඟින් හඳුනාගන්නා අක්‍රමිකතාවලට එරෙහිව නීතිය කාර්යක්ෂමව හා විනිවිදභාවයෙන් යුතුව ක්‍රියාත්මක වන පරිසරයක් පැවතීම රටේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට මෙන්ම දෙස් විදෙස් ආයෝජක විශ්වාසය ඉහළ නැංවීමට තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.

මෙම සියලු කාරනා සැකෙවින් අනාවරණය කෙරෙන RED ALERT විශේෂ වීඩියෝවක් මතු දැක්වේ.