NDB මූල්‍ය අක්‍රමිකතාව: අරමුදල් සුරක්ෂිතතාව සහ නියාමන ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ පුළුල් විමර්ශනයක්

අභ්‍යන්තර ගිණුම් හරහා සිදුවූ රුපියල් බිලියන 13.2ක අලාභය, නීතිමය පියවර සහ බැංකු පද්ධතියේ විගණන අධීක්ෂණය  

තැන්පත්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කෙරෙන පසුබිමක මහජන අරමුදල්වල ආයෝජන අවදානම සහ පාලනාධිකාරියේ වගකීම


ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ වාණිජ බැංකුවක් වන ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) අභ්‍යන්තර මෙහෙයුම් අංශයක සිදුව ඇතැයි අනාවරණය වූ රුපියල් බිලියන 13.2කට ආසන්න දැවැන්ත මූල්‍ය අක්‍රමිකතාව සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රය, ආයෝජකයින් සහ නියාමන ආයතන අතර දැඩි සංවාදයක් නිර්මාණය වී තිබේ. බැංකුවේ තැන්පත්කරුවන්ගේ කිසිදු ගිණුමකට හෝ ශේෂයකට මෙයින් බලපෑමක් එල්ල වී නොමැති බවට ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සහ NDB බැංකු පාලනාධිකාරිය සහතික කර ඇතත්, ආයතනික පාලනය (Corporate Governance), අභ්‍යන්තර විගණනය සහ නියාමන අධීක්ෂණයේ පවතින දුර්වලතා පිළිබඳව ආර්ථික හා මූල්‍ය විශ්ලේෂකයින් කරුණු ගණනාවක් මතු කරයි.

ගනුදෙනුවල ස්වභාවය සහ අරමුදල් බැහැරවීම

මෙම අක්‍රමිකතාව එකවර සිදු වූවක් නොව, දිගු කාලයක් තිස්සේ අභ්‍යන්තර පද්ධති හා ගෙවීම් නිෂ්කාශන යාන්ත්‍රණයන්හි පවතින සීමාවන් ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් සැලසුම් සහගතව සිදුකරන ලද්දක් බව මූලික විමර්ශනවලදී හඳුනාගෙන ඇත. විශේෂයෙන්ම, ස්වයංක්‍රීයව සැකකටයුතු ගනුදෙනු ලෙස හඳුනාගැනීමේ සීමාවන් මගහැරෙන පරිදි සාපේක්ෂව කුඩා අගයන්ගෙන් යුත් අරමුදල් හුවමාරු දහස් ගණනක් ක්‍රියාත්මක කර තිබීම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයකි.

මෙම ගනුදෙනු බැංකුවේ ශේෂ පත්‍රයෙහි "වෙනත් මූල්‍ය වත්කම්" (Other Financial Assets) වැනි ගිණුම් ශීර්ෂයන් යටතේ සටහන්ව තිබූ බවත්, පසුගිය වසර දෙකක පමණ කාලය තුළ එම ගිණුමේ අගය අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ ගොස් තිබූ බවත් නිරීක්ෂණය වී තිබේ. මෙලෙස බැහැර කළ අරමුදල් විදේශීය මූල්‍ය හුවමාරු සහ ඩිජිටල් වත්කම් වේදිකා හරහා සංසරණය වී ඇති බවට ඉදිරිපත්ව ඇති චෝදනා සම්බන්ධයෙන් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) සහ නීතිය බලාත්මක කිරීමේ අංශ පුළුල් විමර්ශන පවත්වයි.

මහජන අරමුදල් සහ EPF ආයෝජන අවදානම

මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් දැඩි සමාජ අවධානයක් යොමුව ඇත්තේ සේවක අර්ථසාධක අරමුදල (EPF) සහ සේවක භාරකාර අරමුදල (ETF) සතු සැලකිය යුතු කොටස් ප්‍රමාණයක් NDB බැංකුව තුළ ආයෝජනය කර තිබීම හේතුවෙනි.

වාණිජ බැංකුවල කොටස් හිමිකාරීත්වය දැරීම තුළින් ලැබෙන වාර්ෂික ලාභාංශ සහ ප්‍රාග්ධන වර්ධනය එම අරමුදල්වල ශක්තිය කෙරෙහි ඍජුවම බලපායි. එහෙත්, මෙම සිදුවීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ අධීක්ෂණ උපදෙස් මත NDB බැංකුවේ මුදල් ලාභාංශ (Cash Dividends) ගෙවීම අත්හිටුවීමට පියවර ගෙන ඇත. තවද, ආයතනයේ ලාභදායීතාවයට සහ කොටස් වෙළෙඳපොළ වටිනාකමට එල්ල වන පීඩනය හේතුවෙන්, විශ්‍රාම අරමුදල්වල ආයෝජන ප්‍රතිලාභ කෙරෙහි දිගුකාලීනව ඇති විය හැකි බලපෑම සම්බන්ධයෙන් වෘත්තීය සමිති හා සිවිල් ක්‍රියාකාරීන් සිය අවධානය යොමු කරමින් සිටී.

පාලනාධිකාරිය සහ විගණන අධීක්ෂණයේ කාර්යභාරය

මූල්‍ය විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය හුදෙක් පහළ මට්ටමේ මෙහෙයුම් සේවකයින් කිහිප දෙනෙකුගේ සාපරාධී ක්‍රියාවක් ලෙස පමණක් සලකා බැහැර කළ නොහැකි බවයි.

අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ වගකීම:
සමාගම් පනත සහ බැංකු පනතේ විධිවිධාන අනුව ආයතනයේ වත්කම් හා ආයෝජකයින්ගේ අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ පරම වගකීම අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය සතු වේ. මෙවැනි අසාමාන්‍ය අරමුදල් විෂමතාවක් කාලයක් පුරා පාලනාධිකාරියේ විමසුමට ලක්නොවීම බරපතළ ආයතනික පාලන දුර්වලතාවක් ලෙස පෙන්වා දෙනු ලැබේ.  

බාහිර විගණන ක්‍රියාවලිය:
අදාළ කාලසීමාවේදී වාර්ෂික මූල්‍ය ප්‍රකාශන සහතික කළ බාහිර විගණන සමාගම්වලට (External Auditors) මෙම දැවැන්ත ශේෂ වෙනස්කම් නිරීක්ෂණය නොවූයේ මන්ද යන්න පිළිබඳව ද විගණන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රශ්න පැනනැගී තිබේ.  


වෝහාරික විගණනය (Forensic Audit):
සිද්ධිය පිළිබඳ කරුණු විමර්ශනය කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර විගණන සමාගමක් වන ඩිලොයිට් (Deloitte) ආයතනය පත් කිරීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, එම පරීක්ෂණයේ විනිවිදභාවය සහ ස්වාධීනත්වය සුරක්ෂිත විය යුතු බව කොටස්කරුවන්ගේ මතයයි.  


නියාමන ආයතනවල මැදිහත්වීම සහ පද්ධති ස්ථාවරත්වය

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව අවධාරණය කරන්නේ බැංකු පද්ධතියේ ස්ථායිතාව රැකගැනීම සඳහා අවශ්‍ය සියලු ක්‍රියාමාර්ග ගෙන ඇති බවයි. NDB බැංකුවේ ප්‍රාග්ධන ප්‍රමාණාත්මක අනුපාත (Capital Adequacy Ratios) සහ ද්‍රවශීලතා අනුපාත අවම නියාමන අවශ්‍යතාවන්ට වඩා ඉහළ මට්ටමක පවතින බවත්, අවශ්‍ය වුවහොත් ද්‍රවශීලතා පහසුකම් ලබාදීමට මහ බැංකුව සූදානම් බවත් නිවේදනය කර තිබේ. එමෙන්ම, බැංකුවේ සමස්ත වත්කම් පදනමට සාපේක්ෂව මෙම අලාභය ආයතනයට දරාගත හැකි මට්ටමක පවතින බව බැංකු කළමනාකාරීත්වය පෙන්වා දෙයි.

කෙසේ වෙතත්, මුදල් විශුද්ධිකරණය වැළැක්වීමේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රමවේද (AML) සහ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකයේ (FIU) ස්වයංක්‍රීය අධීක්ෂණ පද්ධතිවල පවතින තාක්ෂණික කාර්යක්ෂමතාව තවදුරටත් දැඩි කළ යුතු බව ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන්ගේ ඒකමතික නිර්දේශය වී ඇත. බැංකු පද්ධතිය කෙරෙහි පවතින මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා කර ගැනීම උදෙසා මෙම පරීක්ෂණ කඩිනමින් අවසන් කර වගකිවයුත්තන්ට එරෙහිව පියවර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය කාරණයක් ලෙස සැලකේ.

මේ සම්බන්ධයෙන් වූ 'රෙඩ් ඇලට්' විශේෂ වැඩසටහනක් මතු විඩියෝවෙන් නරඹන්න