නියමිත තොග නොලැබීමෙන් හදිසි මිලදී ගැනීම් කළ බවට ගොවි සම්මේලනයෙන් චෝදනා
ද්රවශීලතා ගැටලු නිසා සැපයුම සීමා වූ බව ආනයනකරුවන් පවසද්දී අර්බුදය ගොවියාට
ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත ආර්ථික පුනර්ජීවනය සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාව තීරණය කරන ප්රධානතම සාධකය වන්නේ කෘෂිකර්මාන්තයයි. රටේ හෙක්ටයාර මිලියන 1.3 ක පමණ වපසරියක වී වගාවේ නිරත වන මිලියන දෙකකට අධික ගොවි පවුල්වල ජීවනෝපාය සුරක්ෂිත කරමින්, නිෂ්පාදන පිරිවැය පාලනය කිරීම රජයේ ප්රමුඛ ප්රතිපත්තියක් බවට පත්ව තිබේ. කෙසේ වෙතත්, පසුගිය කන්නයන් ඉලක්ක කරගනිමින් ක්රියාත්මක වූ රසායනික පොහොර ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියේදී සිදුව ඇතැයි පැවසෙන අක්රමිකතා හේතුවෙන් රජයට රුපියල් බිලියන 1.867ක මූල්ය පාඩුවක් සිදුව ඇති බවට අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිසම (CIABOC) හමුවේ පැමිණිල්ලක් ගොනු වී තිබේ.
ජාතික ගොවි සම්මේලනයේ සම්බන්ධීකාරක නිමල් වට්ටුහේන විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති මෙම පැමිණිල්ල හරහා, පසුගිය මාර්තු මාසයේ පැවති ප්රසම්පාදන තීරණ සහ පෞද්ගලික අංශයේ සැපයුම් එකඟතා ක්රියාත්මක වූ ආකාරය සම්බන්ධයෙන් ගැඹුරු විමර්ශනයක් ඉල්ලා ඇත.
ගිවිසුම්ගත තොග සහ හදිසි මිලදී ගැනීම්
පැමිණිල්ලේ සඳහන් තොරතුරු අනුව, 1988 අංක 68 දරන පනතින් පිහිටුවන ලද ජාතික පොහොර ලේකම් කාර්යාලය සහ කෘෂිකර්ම බලධාරීන් පෞද්ගලික පොහොර ආනයනකරුවන් සමඟ පසුගිය මාර්තු 17 වනදා විශේෂ සාකච්ඡාවක් පවත්වා තිබේ. එහිදී ගොවි සංවිධාන වෙත යූරියා පොහොර මෙට්රික් ටොන් 101,000ක්, ටොන් එකක් රුපියල් 9,500ක පාලන මිලකට සැපයීමට එකඟතාව පළවී තිබුණි.
එහෙත් ප්රායෝගික සැපයුම් ක්රියාවලියේදී පෞද්ගලික සමාගම් මඟින් නිකුත් කර ඇත්තේ මෙට්රික් ටොන් 46,566ක් පමණක් බවත්, එම තොග නිකුත් කිරීමේදී ද නියමිත මිලට වඩා ඉහළ මිලක් අය කර ඇති බවත් පැමිණිල්ලේ දැක්වේ. මෙලෙස ඇති වූ සැපයුම් හිඟය පියවා මහ කන්නයේ අවශ්යතා සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා රජයට මෙට්රික් ටොන් 16,000ක අතිරේක තොගයක් 'හදිසි මිලදී ගැනීම්' (Spot Purchases) යටතේ මෙට්රික් ටොන් එකක් ඇමරිකානු ඩොලර් 400ක පමණ ඉහළ CIF අගයකට ලබා ගැනීමට සිදු වූ බව අනාවරණය වේ. මෙම තීරණ මාලාව හේතුවෙන් මහා භාණ්ඩාගාරයට රුපියල් බිලියන 1.867ක අමතර බරක් පැටවුණු බවට ගොවි සංවිධාන පෙන්වා දෙයි.
ආනයනකරුවන්ගේ තර්කය සහ වෙළෙඳපොළ තත්ත්වය
මෙම තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් වෙළෙඳපොළ ආරංචි මාර්ග සහ ආනයනකරුවන්ගේ පාර්ශ්වයෙන් වෙනස් මතයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ, රජය විසින් පොහොර කිලෝග්රෑම් 50 මිටියක් රුපියල් 13,500කට ආසන්න මිලකට ලබාගෙන ගොවිජන සේවා මධ්යස්ථාන හරහා රුපියල් 10,200කට ලබා දීමේදී හිලව් විය යුතු සහනාධාර මුදල් නිසි කලට නිදහස් නොවීම ගැටලුවට මුල් වූ බවයි.
පසුගිය කාලසීමාව තුළ හිඟ මුදල්වලින් වැඩි ප්රතිශතයක් පියවා තිබුණද, තවදුරටත් බිලියන 4.8කට ආසන්න සහනාධාර මුදලක් ලැබීමට තිබීම හේතුවෙන් ආනයන සමාගම් දැඩි ද්රවශීලතා අර්බුදයකට ලක්ව ඇති බවත්, එමඟින් සම්පූර්ණ තොග ආනයනය කිරීමේ හැකියාව සීමා වූ බවත් ඔවුන්ගේ අදහසයි. මේ අතර, ජාත්යන්තර වෙළෙඳපොළේ මිල උච්චාවචනයන් පාලනය කරමින් වඩාත් වාසිදායක මට්ටම්වලින් පොහොර ගෙන්වීමට අවසර ලැබුණද, පෞද්ගලික අංශය ඇතැම් අඩු මිල සැපයුම් ප්රභවයන් වෙත යොමු නොවීම පිළිබඳවද බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු වී ඇත.
නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාම සහ ගොවියාගේ අර්බුදය
ප්රසම්පාදන ගැටලු සහ පොහොර මිල ඉහළ යාමේ සෘජු බලපෑම එල්ල වී ඇත්තේ සාමාන්ය ගොවි ජනතාවටය. ජාතික ගොවි සම්මේලනය පෙන්වා දෙන්නේ පොහොර මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් වී කිලෝග්රෑමයක නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 12.50කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.
හෙක්ටර් කොබ්බෑකඩුව ගොවි කටයුතු පර්යේෂණ ආයතනයේ (HARTI) සහ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්තයන්ට අනුව, රතු නාඩු කිලෝවක නිෂ්පාදන වියදම රුපියල් 76ක් පමණ වන අතර, සුදු නාඩු රුපියල් 87ක්, සම්බා රුපියල් 97ක් සහ කීරි සම්බා රුපියල් 119ක් ලෙස ගණනය කර තිබේ. රජය විසින් හෙක්ටයාරයකට රුපියල් 25,000 සිට 30,000 දක්වා පොහොර සහනාධාරයක් සෘජුව ලබා දුන්නද, වෙළෙඳපොළේ පොහොර මිල ඉහළ යාම සහ අස්වනු නෙළන සමයේදී මෝල් හිමියන්ගේ මිල පාලනයන් හමුවේ ගොවියාගේ ලාභ ආන්තිකය දැඩි ලෙස සීමා වන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
අතීත සිදුවීම් සහ නව නීතිමය රාමුව
ශ්රී ලංකාවේ පොහොර ප්රසම්පාදනය පිළිබඳ කතාබහේදී පසුගිය කාලයේ චීනයෙන් ගෙන්වීමට උත්සාහ කළ කාබනික පොහොර තොගය පිළිබඳ මතකය නැවත කරළියට පැමිණීම වැළැක්විය නොහැක. එවක ප්රමිතියෙන් තොර බවට තහවුරු වූ පොහොර නැවක් වෙනුවෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 6.7 කට අධික මුදලක් ගෙවීමට සිදුවීමේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් කොළඹ ප්රධාන මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේ විභාග වන නඩුවේ විමර්ශන ප්රගතිය එළඹෙන දෙසැම්බර් 04 වනදා අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතව තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, වර්තමානය වන විට ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) මඟපෙන්වීම් මත බලාත්මක කර ඇති 2023 අංක 09 දරන නව දූෂණ විරෝධී පනත මඟින් මෙවැනි රාජ්ය ප්රසම්පාදන අක්රමිකතා විමර්ශනය කිරීමට අල්ලස් කොමිසමට පුළුල් බලතල හිමිව ඇත. රජයට සිදුවන පාඩුව අයකර ගැනීමට අමතරව, නීතිවිරෝධී ලෙස උපයා ගන්නා වත්කම් මෙන් තෙගුණයක දඩ මුදල් නියම කිරීමට මෙන්ම නඩු කටයුතුවලදී දැඩි ඇප කොන්දේසි පැනවීමටද මෙම නව නීතිය යටතේ ප්රතිපාදන සලසා තිබේ.
විනිවිදභාවය සහ ඉදිරි මාවත
ලෝක බැංකුව සහ ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) වැනි ජාත්යන්තර මූල්ය ආයතන මඟින් පොහොර ප්රසම්පාදනය සඳහා ලබාදෙන ආධාර STEP (Systematic Tracking of Exchanges in Procurement) වැනි මාර්ගගත විනිවිද පද්ධති හරහා නියාමනය කෙරේ. මෙරට දේශීය අරමුදල් මඟින් සිදුකරන ප්රසම්පාදන සඳහා ද එවැනිම විනිවිදභාවයකින් යුත් තොරතුරු තාක්ෂණික පද්ධතියක් සහ තරඟකාරී ලංසු ක්රමවේදයක් අනුගමනය කිරීමේ අවශ්යතාව මේ වන විට දැඩිව මතු වෙමින් පවතී.
විශ්ලේෂකයන් අවධාරණය කරන්නේ, රජය මැදිහත් වී භෞතිකව පොහොර ආනයනය කර බෙදාහැරීමේ ක්රියාවලියේදී නිරන්තරයෙන් මතුවන පරිපාලන සහ මූල්ය අවදානම් අවම කිරීම සඳහා, ගොවීන්ගේ බැංකු ගිණුම් වෙත සෘජු මුදල් සහනාධාර ලබාදීමේ ඩිජිටල් ක්රමවේදයන් සහ දත්ත පදනම් කරගත් විධිමත් කෘෂිකාර්මික ප්රතිපත්තියක් කඩිනමින් ස්ථාපිත කිරීම රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවට මෙන්ම මහජන අරමුදල් සුරැකීමට ද වඩාත් සුදුසු විසඳුම වනු ඇති බවයි.
වැඩිදුර විස්තර සඳහා RED ALERT වීඩියෝව බලන්න
