* බොරතෙල් බැරලය ඩොලර් 100 පනී; සැප්තැම්බර් අග මිල සමාලෝචනය හමුවේ තීරණාත්මක සාකච්ඡා
* පාරිභෝගික සහන සහ IMF මූල්ය කොන්දේසි සමබර කරගැනීමට රජයෙන් විකල්ප තුනක්
මධ්යම ආසියානු සහ රතු මුහුදේ ගැටුම් හේතුවෙන් බොරතෙල් මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා යෑම නිසා ශ්රී ලංකාවේ ඉන්ධන මිල ස්ථාවරත්වය සහ ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) කොන්දේසි අතර දැඩි අර්බුදයක් මතුව තිබේ.
මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින භූ-දේශපාලනික උණුසුම සහ රතු මුහුද හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමන බාධා හේතුවෙන් ජාත්යන්තර වෙළඳපොලේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100 ඉක්මවා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම තත්ත්වය මත ශ්රී ලංකාව ක්රියාත්මක කරන ස්වයංක්රීය ඉන්ධන මිල සූත්රය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇති අතර, 2.9 බිලියනඩොලර් මූල්ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහන යටතේ පවතින දැඩි මූල්ය විනය කොන්දේසි ආරක්ෂා කරගැනීම රජයට අභියෝගයක් වී තිබේ.
දේශීය වෙළඳපොලේ උද්ධමනකාරී බලපෑම් සහ මහජන පීඩනය මැද, සැප්තැම්බර් මස අගදී සිදු කිරීමට නියමිත ඉන්ධන මිල සමාලෝචනයේදී IMF වැඩසටහනේ මූලික නීතිවලින් බැහැරව වෙනත් විකල්ප සෙවීමට රජය අවධානය යොමු කරමින් සිටී. මේ වන විටත් මෙරටට පැමිණ ඇති IMF නියෝජිත පිරිසක් සමඟ ඉදිරි ක්රියාමාර්ග පිළිබඳව සාකච්ඡා කරමින් පවතී.
රජයේ සහ ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ මැදිහත්වීම
ගෝලීය වෙළඳපොලේ මිල ඉහළ ගියද, පාරිභෝගිකයන් දැඩි ආර්ථික බරකින් මුදාගැනීමේ අරමුණින් රජය සහ රාජ්ය සතු ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (LANKA PETROLEUM CORPORATION (CPC) ආයතනය වහාම මිල ඉහළ දැමීමෙන් වැළකී සිටියි. තෙල් සංස්ථාව පවසන්නේ ජනතාවට සහන සැලසීම ජාතික යුතුකමක් ලෙස සලකා, ඊට අදාළ පාඩු තම ආයතනය තුළ දරාගනිමින් සිටින බවයි. සංස්ථාව සතු පිරිපහදු මෙහෙයුම්වල ලාභ සහ පැරණි අඩු මිල ඇණවුම් මඟින් ඩීසල් අලාභය තාවකාලිකව පියවා ගැනීමට සමත් වුවද, දිගුකාලීනව මෙම ක්රමය පවත්වාගෙන යාම මූල්ය අරමුදලේ දැඩි කොන්දේසි සමඟ ගැටළුසහගත වේ.
පෞද්ගලික ඉන්ධන බෙදාහරින්නන් මුහුණ දී ඇති අර්බුදය
රාජ්ය සංස්ථාව මෙන් නොව, ලංකා IOC, සිනොපෙක් (Sinopec) සහ ආර්.එම්. පාර්ක්ස් (RM Parks) වැනි පෞද්ගලික ඉන්ධන සමාගම්වලට මෙම ගෝලීය මිල වැඩිවීම් දරාගැනීමට තරම් රාජ්ය ආධාර හෝ පිරිපහදු බෆර් නොමැත.
රජය පනවා ඇති උපරිම සිල්ලර මිලට ඉන්ධන අළෙවි කිරීම හේතුවෙන් ඩීසල් ලීටරයකින් රුපියල් 160කට ආසන්න පාඩුවක් ලබන බව පෞද්ගලික සමාගම් පෙන්වා දෙයි. මෙම තත්ත්වය මත ව්යාපාර පවත්වාගෙන යාමට නොහැකි මට්ටමකට පත්වීම නිසා ඇතැම් පෞද්ගලික ඉන්ධනහල් වෙත බෙදාහැරීම් සීමා කිරීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, මේ නිසා දිවයිනේ ඇතැම් ප්රදේශවල ඉන්ධන පෝලිම් සහ හිඟතා මතු වීමේ අවදානමක්ද හටගෙන තිබේ.
ඉදිරි විසඳුම් සහ අමාත්යවරයාගේ ස්ථාවරය
මතු වී ඇති තත්ත්වය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් බලශක්ති අමාත්ය අනුර කරුණාතිලක සඳහන් කළේ, සැප්තැම්බර් මස අගදී සිදුකෙරෙන විධිමත් ඉන්ධන මිල සමාලෝචනයේදී පෞද්ගලික සමාගම්වල ගැටලු මෙන්ම මහජනතාවට දැරිය හැකි සීමාවන් පිළිබඳව ද පුළුල් ලෙස සලකා බලන බවයි.
මෙහිදී රජය ප්රධාන විකල්ප තුනක් පිළිබඳව අවධානය යොමු කර ඇත:
* මීට පෙර (අප්රේල් සහ මැයි මාශවල කළ ආකාරයට) රජය මැදිහත් වී යම් සහනාධාර ක්රමයක් හරහා පාරිභෝගිකයාට සහනයක් ලබා දීම.
* ඉන්ධන සමාගම්වලට නිශ්චිත අවම සහ උපරිම මිල පරාසයක් (Price Range) ලබා දී, එම සීමාව තුළ මිල නියම කරගැනීමට අවසර ලබා දීම.
* ගෝලීය වෙළඳපොළේ සැබෑ තත්ත්වයන්ට අනුකූලව මිල සංශෝධනයක් සිදු කිරීම.
කෙසේ වෙතත්, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) මෙම මිල සූත්රය දැඩි කොන්දේසියක් ලෙස සලකන බැවින්, මෙයින් බැහැර වීම අරමුදලේ මීළඟ ණය වාරිකය මුදා හැරීම ප්රමාද වීමට හේතු විය හැකි බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. ප්රාථමික අයවැය ඉලක්ක සහ රාජ්ය ව්යවසායන්හි මූල්ය ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගනිමින්, සමාජ සුබසාධනය සහ ජාත්යන්තර මූල්ය කොන්දේසි සමබර කරගැනීම රජය ඉදිරියේ ඇති ප්රධානතම අභියෝගය වී තිබේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා:
Sunday Times Business - Fuel losses threaten Lanka’s IMF commitments
EconomyNext - Sri Lanka explores options for fuel price revisions
