හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ සහ සෞදි තෙල් නල මාර්ගයට එල්ල වූ ප්රහාර නිසා සැපයුම් දැඩි අවදානමක.
රාජ්ය තාන්ත්රික සාකච්ඡා කල් යද්දී ඇමෙරිකාව සහ ගල්ෆ් කලාපය මුහුණ දෙන අලුත් අභියෝගය.
මැදපෙරදිග කලාපයේ උද්ගතව ඇති යුදමය වාතාවරණය තවදුරටත් ව්යාප්ත වෙමින්, ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම් ජාලය දැඩි අවදානමකට ලක් කරමින් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සහ සෞදි අරාබියේ ප්රධාන යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කරගනිමින් නව ප්රහාර මාලාවක් එල්ල වී තිබේ. සති අන්තයේ සිදු වූ මෙම තත්වය හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල යළිත් සීඝ්රයෙන් ඉහළ යනු ඇතැයි බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ විශ්ලේෂකයෝ අනාවැකි පළ කරති.
ප්රධාන තෙල් නල පද්ධතියට එල්ල වූ ඩ්රෝන ප්රහාරය
සෞදි අරාබිය හරහා කිලෝමීටර් 1,200ක් පුරා විහිදෙන ‘නැගෙනහිර-බටහිර’ ප්රධාන තෙල් නල මාර්ගයට එල්ල වූ ඩ්රෝන ප්රහාරයක් හේතුවෙන් එහි මෙහෙයුම් තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට බලධාරීන්ට සිදු විය. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය මඟහරිමින් රතු මුහුදේ ‘යාන්බු’ (Yanbu) වරාය වෙත දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 4ත් 5ත් අතර ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කෙරෙන ප්රධානම මාර්ගය මෙය වීම විශේෂත්වයකි.
නල පද්ධතිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට ගතවන කාලය පිළිබඳ නිල වශයෙන් මෙතෙක් නිශ්චිත ප්රකාශයක් නිකුත් කර නොමැති වුවද, යාන්බු වරායේ ගබඩා කර ඇති තෙල් සංචිත ප්රමාණවත් වන්නේ තවත් දින කිහිපයකට පමණක් බව වෙළෙඳ ආරංචි මාර්ග පෙන්වා දෙයි. මෙම තත්ත්වය දිග්ගැස්සුණහොත් ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 4කට වැඩි ප්රමාණයක් එකවර අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී.
හෝමූස් සහ රතු මුහුදේ නාවික ආරක්ෂාව අනතුරේ
බ්රිතාන්ය සමුද්රීය ආරක්ෂක ඒජන්සිය (UKMTO) තහවුරු කරන පරිදි, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් ගත් නෞකාවකට ප්රහාරයක් එල්ල වීමෙන් ගින්නක් හටගෙන ඇති අතර කාර්ය මණ්ඩලය ඉවත් කර ගැනීමට පියවර ගෙන තිබේ. මීට අමතරව, සිය වෙරළ ආසන්නයේ වාණිජ නෞකාවකට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව තවත් කිහිපදෙනෙකු තුවාල ලැබූ බව ඉරාන පාර්ශ්වය ප්රකාශ කරයි.
මේ අතර, යේමනයේ හූති සටන්කාමීන් දකුණුදිග සෞදි අරාබියේ ජාසාන් පළාත ඇතුළු ප්රදේශ කිහිපයකට දේශසීමා හරහා ප්රහාර එල්ල කර ඇති බව වාර්තා වේ. ඊට අමතරව, රතු මුහුදේ පිවිසුම පාලනය කළ හැකි උපායමාර්ගික වැදගත්කමකින් යුත් පෙරිම් (Perim) දූපතේ පාලනය හූති සටන්කාමීන් අතට පත්වීමත් සමඟ ජාත්යන්තර නාවික ගමනාගමනය දෙයාකාරයක තර්ජනයකට මුහුණ පා සිටී.
ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සහ ආර්ථික බලපෑම්
දැනටමත් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇති අතර, ප්රධාන බටහිර රටවල ඩීසල් ඇතුළු පිරිපහදු කළ ඉන්ධන සිල්ලර මිල වාර්තාගත මට්ටමකට ඉහළ ගොස් ඇත. ගෝලීය සමුද්රීය වෙළෙඳාමෙන් සියයට 12ක් පමණ ගමන් කරන මෙම කලාපයේ නාවික මාර්ග අවහිර වීම, යුරෝපය සහ ආසියාව අතර භාණ්ඩ ප්රවාහන ගාස්තු සහ රක්ෂණ ගාස්තු සීඝ්රයෙන් ඉහළ යාමට හේතු වී තිබේ.
ශ්රී ලංකාව වැනි බලශක්ති ආනයනය මත යැපෙන දකුණු ආසියානු රටවලට මෙම තත්ත්වය මඟින් ඇති විය හැකි වක්ර බලපෑම් සුළුපටු නොවේ. බොරතෙල් මිල අඛණ්ඩව ඉහළ යාම මෙරට විදේශ විනිමය පීඩනය සහ උද්ධමනකාරී ප්රවණතා කෙරෙහි බලපෑම් එල්ල කළ හැකි බැවින්, ඉදිරි කාලසීමාව තුළ ජාත්යන්තර තෙල් වෙළෙඳපොළ හැසිරීම සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීම ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ අවධානයට ලක්ව ඇත.
රාජ්ය තාන්ත්රික ප්රයත්න කල් දැමීම සහ ඉදිරි මාවත
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අනාගත යාත්රා කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීම සඳහා ඕමානයේදී ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් සහ ඉරානය අතර පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ තීරණාත්මක සමුළුව පාර්ශ්වයන්ගේ එකඟතාවක් නොමැති වීම හේතුවෙන් කල් දැමූ බව ඕමාන විදේශ අමාත්යවරයා නිවේදනය කර තිබේ. එක්සත් ජනපදය සිය ඉල්ලීම් ඉටු නොකරන්නේ නම් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමට ඉඩ නොතබන බවට ඉරානය දැඩි ස්ථාවරයක පසුවේ.
කලාපීය මිත්ර රටවලට සහයෝගය ලබාදීම සහ පුළුල් යුද පෙරමුණකට ඍජුව සම්බන්ධ නොවී සිටීම අතර පවතින රාජ්ය තාන්ත්රික තුලනය ආරක්ෂා කර ගැනීම වොෂින්ටනය ඇතුළු බටහිර බලවතුන්ට මේ වන විට ප්රධාන අභියෝගයක් වී ඇති අතර, මැදපෙරදිග අර්බුදය තවදුරටත් සමස්ත ලෝක ආර්ථිකයේම ස්ථාවරත්වයට දැඩි බලපෑම් එල්ල කරන සාධකයක් බවට පත්ව ඇත.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර:
Reuters: New attacks in Hormuz and Saudi test nerves as war's spread worsens oil disruption
UK Maritime Trade Operations (UKMTO) - Latest Security Incident Advisories
The Business Standard - Global Energy & Shipping Reports
