මැදපෙරදිග අර්බුදය යළි උත්සන්න වෙයි: තෙල් මිල ඉහළට

හොර්මුස් සාකච්ඡා කල්යෑම සහ සෞදි ඉලක්ක වෙත එල්ල වූ ප්‍රහාර හමුවේ සැපයුම් බිඳවැටීමේ අවදානමක්

බබ් එල්-මන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය මුල්කරගත් ගැටුම් හේතුවෙන් ගෝලීය වෙළඳපොළට එල්ල වන පීඩනය

මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින යුදමය උණුසුම තවදුරටත් වර්ධනය කරමින්, හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදුකෙරෙන නාවික ගමනාගමන ආරක්ෂාව පිළිබඳව ඉරානය සහ ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් අතර පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ සාකච්ඡා දින නියමයකින් තොරව කල්දමා තිබේ. ඕමානයේ මැදිහත්වීමෙන් පැවැත්වීමට සැලසුම් කර තිබූ මෙම හමුව කල්දැමීමත්, යේමනයේ හවුති සටන්කාමීන් විසින් සෞදි අරාබියේ ආරක්ෂක සහ බලශක්ති යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කරගනිමින් ප්‍රහාර තීව්‍ර කිරීමත් හමුවේ ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල 3%කට වැඩි අගයකින් ක්ෂණිකව ඉහළ ගොස් ඇත.

රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න ඇණහිටීම සහ හොර්මුස් අර්බුදය

ගෝලීය බොරතෙල් සහ ද්‍රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් පමණ ප්‍රවාහනය වන හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීම අරමුණු කරගනිමින් පැවැත්වීමට තිබූ සාකච්ඡා සම්මුතියක් ගොඩනැගීමේ අරමුණින් කල්දැමූ බව ඕමාන් විදේශ අමාත්‍යවරයා නිවේදනය කළේය. කෙසේවෙතත්, ඉරානය සඳහන් කරන්නේ සෞදි අරාබියේ ඉල්ලීම මත මෙම පියවර ගත් බවයි. මීට සමගාමීව, හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නීතිරීති උල්ලංඝනය කළ බව පවසමින් නෞකා 77ක ලැයිස්තුවක් ඉරාන බලධාරීන් විසින් ප්‍රකාශයට පත්කර ඇති අතර, ඊට අදාළ නාවික සේවා සැපයීමෙන් වළකින ලෙස රක්ෂණ සමාගම්වලටද අනතුරු අඟවා තිබේ.

සෞදි බලශක්ති යටිතල පහසුකම් ඉලක්කවීම

හවුති සටන්කාමීන් සෞදි අරාබියේ ඛාමිස් මුෂයිට් (Khamis Mushait) හමුදා ගුවන් කඳවුර ඉලක්ක කර ඩ්‍රෝන සහ මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කර ඇති අතර, එය මෑතකදී එල්ල වූ දැවැන්තම ප්‍රහාර මාලාවක් ලෙස සැලකේ. මීට අමතරව, හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය මගහැර රතු මුහුද දෙසට තෙල් ප්‍රවාහනය කිරීමට භාවිත කරන සෞදි අරාබියේ ප්‍රධාන 'නැගෙනහිර-බටහිර නළ මාර්ගය' (East-West Pipeline) ඉලක්ක කර එල්ල වූ ප්‍රහාරය හේතුවෙන් එහි මෙහෙයුම් තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට බලධාරීන්ට සිදුවිය. මෙම නළ මාර්ගය අවහිර වීම ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් 4%කට පමණ සෘජු බලපෑමක් එල්ල කළ හැකි සාධකයක් බව වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.  

බබ් එල්-මන්ඩෙබ් සහ වෙළඳ නාවික මාර්ග අවදානම

යේමනයේ බබ් එල්-මන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය ආශ්‍රිතව පිහිටි පෙරිම් (Perim) දූපත සහ මොචා (Mocha) වරාය නගරය ඇතුළු ප්‍රධාන වෙරළබඩ කලාප රැසක පාලනය නතු කරගැනීමට හවුති සටන්කාමීන් සමත්වීමත් සමග, රතු මුහුද හරහා වැටී ඇති ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනයට එල්ල වන අවදානම තවදුරටත් පුළුල් වී තිබේ. හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය අවහිර වී ඇති පසුබිමක, බබ් එල්-මන්ඩෙබ් කලාපයද අස්ථාවර වීම ගල්ෆ් කලාපීය තෙල් අපනයනකරුවන්ට විකල්ප මාර්ග භාවිත කිරීමේ හැකියාව සීමා කරන්නකි. මෙම යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් ප්‍රදේශයේ වැසියන් දහස් ගණනක් අවතැන්ව ඇති අතර ඔවුන් අසල්වැසි ජිබුටි ඇතුළු ප්‍රදේශ කරා සංක්‍රමණය වෙමින් පවතින බව වාර්තා වේ.


ගෝලීය වෙළඳපොළ ප්‍රතිචාරය සහ දේශපාලන බලපෑම

මෙම වර්ධනයන් සමග බ්‍රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 107 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇති අතර, ඇමෙරිකානු WTI තෙල් බැරලයක මිලද ඩොලර් 103 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. එක්සත් ජනපදයේ ඩීසල් මිල ඉතිහාසයේ ඉහළම අගය සටහන් කරමින් ගැලුමකට ඩොලර් 6.20 ඉක්මවා ගොස් තිබේ. එළඹෙන එරට මධ්‍යවාර මැතිවරණය හමුවේ මෙම ඉන්ධන මිල ඉහළ යෑම වොෂින්ටන පාලනාධිකාරියට සැලකිය යුතු ආර්ථික හා දේශපාලනික පීඩනයක් එල්ල කරමින් පවතින අතර, සෞදි අරාබිය හමුදා සහය ඉල්ලා සිටියද, කලාපය තුළ තවත් පුළුල් යුද පෙරමුණකට සෘජුව සම්බන්ධ නොවී බුද්ධි තොරතුරු සහ ඉලක්ක හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණික සහය ලබාදීමට ඇමෙරිකාව ප්‍රමුඛත්වය දී ඇති බව රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ආරංචි මාර්ග තහවුරු කරයි.  


වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:

Reuters: Live Coverage on Middle East Conflict and Hormuz Talks

The Hindu: Oil prices jump after strikes on Saudi Arabia and Gulf shipping

The Business Standard: Gulf states call off meeting with Iran amid escalating regional strikes