හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමේ සාකච්ඡා අතරමග ඇනහිටී; ගල්ෆ් කලාපයේ උණුසුම යළි ඉහළට.
සෞදි ගුවන් කඳවුරකට සහ තෙල් නළ මාර්ගයකට එල්ල වූ ප්රහාර සමග ලෝක තෙල් සැපයුම අවදානමක.
හෝමූස් ගැටලුව උග්ර වෙද්දී සෞදිය දෙසට එල්ල වූ නව මිසයිල ප්රහාර
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා නාවික ගමනාගමනය යළි යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම වෙනුවෙන් ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් සහ ඉරානය අතර පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ තීරණාත්මක සාකච්ඡා හදිසියේම කල්දැමීමට පියවර ගෙන තිබේ. එම රාජ්යතාන්ත්රික පසුබෑමත් සමගම, යේමනයේ ඉරාන හිතවාදී හූති කැරලිකරුවන් විසින් සෞදි අරාබිය ඉලක්ක කරගනිමින් දැවැන්ත මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර මාලාවක් දියත් කර ඇති බව ජාත්යන්තර වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
හූති පාර්ශ්වය ප්රකාශ කරන්නේ, දකුණුදිග සෞදි අරාබියේ පිහිටි ඛාමිස් මුෂයිත් (Khamis Mushait) හමුදා ගුවන් කඳවුරේ රේඩාර් පද්ධති, ධාවන පථ සහ අවි ගබඩා ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කළ බවයි. සෞදි බලධාරීන් විසින් දකුණුදිග නගර කිහිපයකම හදිසි අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කළ අතර, මෙම ප්රහාර හමුවේ සිවිල් වැසියන් 13 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බව සෞදි ප්රමුඛ ඒකාබද්ධ සන්ධානය නිවේදනය කළේය.
රතු මුහුදේ වෙරළ තීරය හූතිවරුන් අතට
පසුගිය වසර කිහිපය තුළ සටන් විරාමයක් යටතේ යම් තරමකට පාලනය වී තිබූ යේමන ගැටුම මේ වන විට යළිත් දරුණු මුහුණුවරක් ගෙන ඇත. ජාත්යන්තර වශයෙන් පිළිගත් යේමන රජයේ හමුදාවන්ට දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරමින්, රතු මුහුදු පිවිසුමේ පිහිටි මූලෝපායික වැදගත්කමකින් යුත් පෙරීම් (Perim) දූපත ඇතුළු සමස්ත බටහිර වෙරළ තීරයේ සැලකිය යුතු බලයක් තහවුරු කරගැනීමට හූතිවරු සමත්ව සිටිති.
ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් සෞදි සහ යේමන ගුවන් හමුදා ඓතිහාසික මොකා (Mocha) වරාය ආශ්රිත ඉලක්ක වෙත ගුවන් ප්රහාර දැඩි කර ඇතත්, භූමියේ පාලනය අත්පත් කරගැනීමට කැරලිකරුවන් දක්වන සක්රීය උත්සාහය මැඩපැවැත්වීම අසීරු වී ඇති බව වාර්තා වේ. යේමන රජයේ නිලධාරියෙකු උපුටා දක්වමින් විදෙස් මාධ්ය පෙන්වා දෙන්නේ, එල්ල වන බෝම්බ ප්රහාර හමුවේ හූතිවරුන් සිය මිසයිල ප්රහාර සෞදි දේශසීමාව දෙසට පුළුල් කරමින් ප්රතිපීඩනයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරන බවයි.
ගෝලීය තෙල් සැපයුමට එල්ල වන දැවැන්ත තර්ජනය
මෙම මිලිටරි උත්සන්න වීම ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කිරීමට පටන් ගෙන තිබේ. පසුගිය බ්රහස්පතින්දා සෞදි අරාබියේ නැගෙනහිර සහ බටහිර යා කෙරෙන කිලෝමීටර් 1,200ක් දිගැති ප්රධාන තෙල් නළ මාර්ගයට එල්ල වූ ප්රහාරය හේතුවෙන් එහි මෙහෙයුම් කටයුතු තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට සිදුවිය. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියට එල්ල වන අවදානම් මඟහැරීම සඳහා 1980 දශකයේදී ඉදිකරන ලද මෙම නළ මාර්ගය අක්රිය වීමත් සමග, ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 4ක් පමණ ලෝක වෙළඳපොළට අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතින බව වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මේ හේතුවෙන් ලෝක බොරතෙල් මිල ද එක්දිනක් තුළ සියයට 4කින් පමණ ඉහළ ගොස් පසුව සුළු වශයෙන් ස්ථාවර විය. ඛනිජ තෙල් ප්රවාහනය මත පදනම් වන ශ්රී ලංකාව වැනි ආනයන ආර්ථිකයන් සහිත රටවලට ද මෙවැනි කලාපීය අර්බුද හේතුවෙන් භාණ්ඩ ප්රවාහන ගාස්තු සහ ඉන්ධන මිල උච්චාවචනයන් හරහා වක්ර බලපෑම් එල්ල විය හැකි බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහසයි.
අඩපණ වූ හෝමූස් සාකච්ඡා සහ ඇමෙරිකානු ස්ථාවරය
ගෝලීය බොරතෙල් අපනයනයෙන් සියයට 20ක් පමණ සිදුවන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා පවතින අවහිරතා ඉවත් කරගැනීම සඳහා ඕමානයේදී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ සාකච්ඡා කල්දැමීම තත්ත්වය තවත් සංකීර්ණ කර ඇත. මෙම කල්දැමීම සෞදි අරාබියේ ඉල්ලීමක් මත සිදුවූවක් බව ඉරානය ප්රකාශ කරන අතර, සිය කොන්දේසි ඉටුවන තෙක් සාකච්ඡා සඳහා ඉඩක් නොමැති බව ඉරාන උත්තරීතර ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ ලේකම් මොහ්සෙන් රෙසායි (Mohsen Rezaei) සඳහන් කර තිබේ.
මේ අතර, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ආසන්නයේදී පැනමා ධජය සහිත ‘එල් ගයියා’ (El Gaia) තෙල් ප්රවාහන නෞකාව අනතුරට ලක්වීම සම්බන්ධයෙන් ද එකිනෙකට පරස්පර ප්රකාශ පළවෙමින් පවතී. එය තහනම් කලාපයකදී බිම්බෝම්බයක ගැටුණු බව ඉරාන ආරක්ෂක අංශ පවසන අතර, එය ඉරාන මිසයිල ප්රහාරයකින් අක්රිය වූවක් බව අමෙරිකානු මධ්යම අණදෙන මූලස්ථානය (CENTCOM) ප්රකාශ කරයි.
සෞදි අරාබිය විසින් සෘජු මිලිටරි මැදිහත්වීමක් සඳහා අමෙරිකාවෙන් ඉල්ලීම් කර ඇතත්, බුද්ධි තොරතුරු සැපයීමෙන් ඔබ්බට ගිය සෘජු හමුදාමය ක්රියාමාර්ගයකට අවතීර්ණ වීමට වොෂින්ටනය මෙතෙක් පැකිළෙමින් සිටින බව වාර්තා වේ. සෞදි ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මාන් කුමරු සහ අමෙරිකානු කලාපීය අණදෙන නිලධාරී අද්මිරාල් බ්රැඩ් කූපර් අතර මේ පිළිබඳව හදිසි සාකච්ඡා පවත්වා ඇති නමුත්, මැදපෙරදිග අර්බුදය තවදුරටත් රාජ්යතාන්ත්රික මාවතකට වඩා නොවිසඳුණු යුදමය ගැටුමක් දෙසට නැඹුරු වෙමින් පවතින බව පෙනී යයි.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර සබැඳි:
Reuters: Houthis strike Saudi targets anew as talks over Strait of Hormuz stall
Channel NewsAsia - Regional Security & Oil Transit Updates
Business Recorder - Middle East Conflict and Global Energy Markets
