ඩොලරයේ ආධිපත්යය, ඩ්රෝන යුද්ධ සහ ඉන්ධන අර්බුදය මැද කුඩා රටවල පැවැත්ම
දෘෂ්ටිවාද පසෙකලා යථාර්ථවාදී විදෙස් පිළිවෙතකට එළඹීමේ වැදගත්කම
නූතන ගෝලීය දේශපාලන හා යුදමය ගැටුම් හමුවේ නිර්මාණය වන ආර්ථික කම්පනයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දීම සඳහා ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා රාජ්යයන් පටු දෘෂ්ටිවාද හා අතීත මතවාදවල සිර නොවී දැඩි යථාර්ථවාදී සහ නම්යශීලී උපායමාර්ගික ප්රවේශයකට එළඹිය යුතු බව ප්රකට දේශපාලන හා සමාජ විශ්ලේෂක මිලින්ද මොරගොඩ අවධාරණය කරයි.
ප්රවීන මාධ්යවේදී නිහාල් වික්රම එදිරිසූරිය විසින් මෙහෙයවනු ලබන නිව්ස්ෆස්ට් ‘නියමාර්ථය’ වැඩසටහනට එක්වෙමින් මොරගොඩ මේ බව සඳහන් කළේය. "ලෝක යුද්ධ සහ ආර්ථිකය" යන මැයෙන් පැවති මෙම සාකච්ඡාවේදී දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු බිහිවූ ගෝලීය මූල්ය ව්යුහයන්, නූතන යුද තාක්ෂණයේ වෙනස්කම් සහ ලෝක බලවතුන්ගේ හැසිරීම් හමුවේ ශ්රී ලංකාව සිය ස්වෛරීභාවය හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කරගත යුතු ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්රහයක් ඉදිරිපත් කෙරිණි.
දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ බිඳවැටෙන සම්ප්රදායික ගෝලීය ව්යුහයන්
දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී මිලියන 60 සිට 85 දක්වා වූ අතිවිශාල පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්වූ බවත්, ඉන් වැඩි පිරිසක් සාමාන්ය සිවිල් වැසියන් බවත් පෙන්වා දුන් මොරගොඩ, එම ව්යසනයෙන් පසු යළි එවැනි තත්ත්වයක් ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලෝක බැංකුව සහ බ්රෙටන් වුඩ්ස් (Bretton Woods) මූල්ය ක්රමය බිහිවූ ආකාරය සිහිපත් කළේය. බ්රිතාන්ය පවුම වෙනුවට ඇමරිකානු ඩොලරය කේන්ද්ර කරගත් මූල්ය පද්ධතියක් සහ යුරෝපය යළි ගොඩනැගීමට ගෙනා ‘මාෂල් සැලැස්ම’ (Marshall Plan) හරහා පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ලෝක ආර්ථිකය හැඩගැසුණු බව ඔහු පැහැදිලි කළේය.
කෙසේවෙතත්, වර්තමානය වන විට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වැනි සාම්ප්රදායික බහුපාර්ශ්වික ආයතනවල බලපෑම හා කාර්යක්ෂමතාව ක්රමයෙන් හීන වෙමින් පවතින බවත්, ඒ වෙනුවට ක්ෂණික අවශ්යතා මත පදනම් වූ තාවකාලික කලාපීය එකඟතාවන් සහ සන්ධාන පෙරමුණට පැමිණෙමින් තිබෙන බවත් මෙහිදී අවධාරණය විය.
නූතන යුද්ධවල ස්වභාවය සහ බලශක්ති වෙළෙඳපොළේ විතැන්වීම්
අතීතයේ මෙන් පූර්ණ හමුදා බලය යොදවා රටක් මුළුමනින්ම යටත් කර පාලනය කිරීමේ හැකියාව නූතනයේ අසීරු වී ඇති බව ඉරාකය, ඇෆ්ගනිස්ථානය මෙන්ම වත්මන් යුක්රේන අර්බුදය තුළින්ද මනාව පැහැදිලි වන බව මොරගොඩ පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම දුරස්ථ පාලක අවි, කෘත්රිම බුද්ධිය හා මරාගෙන මැරෙන ඩ්රෝන (Kamikaze Drones) වැනි නූතන යුද තාක්ෂණයන් හේතුවෙන් සටන් පෙරමුණේ සෙබළුන්ට වඩා රටවල යටිතල පහසුකම්, ආර්ථික මර්මස්ථාන සහ සාමාන්ය ජන ජීවිතය සෘජු ප්රහාරයන්ට ලක්වන බව ඔහු සඳහන් කළේය.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) ආශ්රිතව පවතින දැඩි භූ-දේශපාලනික නොසන්සුන්තාවන් හමුවේ වුවද තෙල් මිල අතීතයේ මෙන් අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ නොයාම පිළිබඳවද මෙහිදී තාක්ෂණික විග්රහයක් ඉදිරිපත් විය. සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය විසින් ඉදිකළ විකල්ප නල මාර්ග පද්ධති, එක්සත් ජනපදයේ දේශීය ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදනය වාර්තාගත ලෙස ඉහළ යාම සහ චීනය පුනර්ජනනීය බලශක්තිය මෙන්ම විදුලි වාහන (EV) තාක්ෂණය වෙත වේගයෙන් යොමුවීම ඊට ප්රධාන සාධක ලෙස ක්රියාකර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ලෝකයේ කොතැනක හෝ හටගන්නා ප්රධාන යුදමය ගැටුමක කම්පනය ගෝලීය සැපයුම් ජාල සහ බලශක්තිය ඔස්සේ උද්ධමනයක් ලෙස ව්යාප්ත වන විට එයින් වඩාත්ම පීඩාවට පත්වන්නේ කුඩා ආර්ථිකයන් සහිත රටවල් බව ඔහු අවධාරණය කර සිටියි.
කලාපීය සහයෝගිතාව සහ ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරි උපායමාර්ගය
ගෝලීය වශයෙන් ඇමරිකාව, චීනය සහ රුසියාව වැනි සුපිරි බලවතුන් විවිධ ගැටුම් මැද වුවද සෘජු ලෝක යුද්ධයක් ඇතිවීම වළක්වා ගනිමින් යම් අන්යෝන්ය සීමාවන් තුළ රාජ්ය තාන්ත්රිකව හැසිරෙන බව නිරීක්ෂණය කළ හැකි බව මොරගොඩ පැවසීය. එවන් සංකීර්ණ පසුබිමක ශ්රී ලංකාව කිසිදු අන්තවාදී දෘෂ්ටිවාදයක හෝ අතීත මතවාදයන්හි හිර නොවී ලෝක ප්රවණතා සමඟ නිරන්තරයෙන් යාවත්කාලීන විය යුතුබව ඔහුගේ අදහසයි.
ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරි ගමන සඳහා ප්රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙහිදී යෝජනා කෙරිණි:
| යථාර්ථවාදී රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය:
ජාත්යන්තරය හමුවේ අනුකම්පාව හෝ අතීත බැඳීම් අපේක්ෂා නොකර, රටේ ආරක්ෂාව හා ආර්ථික ස්ථාවරත්වය තහවුරු වන පරිදි ප්රායෝගික ගනුදෙනුවල නිරත වීම.
| ඉන්දීය සාධකය සහ කලාපීය සමබරතාව:
ආසන්නතම ප්රධාන බලවතා වන අසල්වැසි ඉන්දියාව සමඟ අනවශ්ය ගැටුම්වලින් තොරව, අන්යෝන්ය විශ්වාසය හා සහයෝගීතාව මත පදනම් වූ ශක්තිමත් ආර්ථික හා ආරක්ෂක සබඳතාවක් පවත්වා ගැනීම.
| දේශීය ආර්ථික ශක්තිය:
ගෝලීය සැපයුම් ජාල බිඳවැටීම්වලට ඔරොත්තු දිය හැකි පරිදි බලශක්ති සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන හා නම්යශීලී උපායමාර්ග අනුගමනය කිරීම.
ලෝක දේශපාලන හා ආර්ථික බල තුලනය වේගයෙන් වෙනස් වන යුගයක, රටක් වශයෙන් පැවැත්ම තහවුරු කරගත හැක්කේ ලෝක යථාර්ථය නිවැරදිව කියවා ගනිමින් බුද්ධිමත් හා ක්රමෝපායික තීන්දු තීරණ ගැනීමෙන් පමණක් බව මෙම සාකච්ඡාවේදී අවසන් වශයෙන් අවධාරණය කෙරිණි.
