භෞතික පරීක්ෂාවෙන් ඔබ්බට ගොස් සැකකටයුතු විදේශ ගනුදෙනු ලුහුබඳින ඩිජිටල් බුද්ධි මෙහෙයුමක්
වාණිජ ආනයන මුවාවෙන් මුදල් විශුද්ධිකරණය කරන ජාත්යන්තර ජාවාරම්කරුවන් කොටුකර ගැනීමේ ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගය
ශ්රී ලංකාව තුළට මුහුදු බහාලුම් (Containers) හරහා මත්ද්රව්ය ප්රවාහනය කිරීමේ සිදුවීම් වාර්තා වීමත් සමඟ, රටේ දේශසීමා ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලුව වරාය හෝ රේගු භෞතික පරීක්ෂාවන්ට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බවට ආරක්ෂක හා ආර්ථික විශ්ලේෂකයින්ගේ දැඩි අවධානය යොමුව තිබේ. ඕනෑම මහා පරිමාණ නීතිවිරෝධී තොගයක් පිටුපස, මත්ද්රව්ය මිලදී ගැනීම, ප්රවාහනය, බෙදාහැරීම මෙන්ම උපයන අපරාධ මුදල් විශුද්ධිකරණය (Money Laundering) කළ හැකි සංකීර්ණ මූල්ය ජාලයක් ක්රියාත්මක වන බව මේ වන විට තහවුරු වෙමින් පවතී.
විශේෂයෙන් අයිස් (Methamphetamine) ඇතුළු අධික ලෙස ඇබ්බැහි වන කෘත්රිම මත්ද්රව්ය මෙරටට ගලා ඒම හරහා පෙනී යන්නේ මෙම ක්රියාවලිය තනි පුද්ගල ජාවාරම්කරුවන්ට එහා ගිය ජාත්යන්තර සැපයුම්කරුවන්, අතරමැදියන් සහ නියාමන ආයතනවල ඇසට වැලි ගසමින් මුදල් හුවමාරු කළ හැකි ක්රමවේද සහිත සංවිධානාත්මක ව්යුහයක් බවයි.
වාණිජ ගනුදෙනු මුවාවෙන් මුදල් විශුද්ධිකරණය
මෙම ජාවාරම්වලට එරෙහිව ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ මූල්ය බුද්ධි ඒකකය (Financial Intelligence Unit - FIU) විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත. නීතිවිරෝධී වෙළඳාම සහ මුදල් විශුද්ධිකරණය හඳුනාගැනීම සඳහා ගෝලීය 'goAML' පද්ධතිය සහ ජාත්යන්තර ගනුදෙනු වාර්තා කිරීමේ පද්ධතිය (ITRS) හරහා දේශසීමා ඉක්මවා යන මුදල් ප්රවාහයන් නිරන්තර ඩිජිටල් නිරීක්ෂණයට ලක්කෙරේ.
නීත්යනුකූල වාණිජ ආනයන ගනුදෙනු ලෙස පෙනී සිටිමින් අපරාධ මුදල් හුවමාරු කිරීම මෙහිදී බහුලව දක්නට ලැබෙන අවදානමකි. උදාහරණයක් ලෙස, භාණ්ඩ ආනයනය කිරීම සඳහා වන අත්තිකාරම් ගෙවීම් ලෙස යම් සමාගමක් විශාල මුදලක් විදේශයන් වෙත යොමු කර, ඊට අදාළ නියමිත රේගු ලියකියවිලි නිසි පරිදි සම්පූර්ණ නොවන්නේ නම්, එය ප්රබල අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥාවක් ලෙස පද්ධතිය හඳුනාගනී.
ව්යාජ බිල්පත් සකස් කිරීම (Over-invoicing / Under-invoicing), ගනුදෙනු නිර්මාණය කිරීම සහ ව්යාජ නාමික සමාගම් (Shell companies) යොදාගැනීම වැනි ක්රමවේද හරහා අපරාධ ආදායම් විධිමත් මූල්ය පද්ධතියට රිංගවීමට ජාවාරම්කරුවන් උත්සාහ දරයි.
රේගු වාර්තා සහ මූල්ය ගිණුම් සංසන්දනය
භෞතික භාණ්ඩ ප්රවාහනය නීත්යනුකූල සැපයුම් ජාලය තුළ සැඟවී යා හැකි වුවද, මූල්ය ගනුදෙනු මඟින් ඉතිරිවන සටහන් කිසිවිටෙකත් සම්පූර්ණයෙන් මකා දැමිය නොහැක. මේ හේතුවෙන් රේගු ප්රකාශන, බැංකු ගිණුම් වාර්තා සහ සමාගම් තොරතුරු එකිනෙක සංසන්දනය කිරීම ඉතා තීරණාත්මක පියවරක් වී තිබේ.
මහා පරිමාණ බහාලුම් මගින් සිදුවන ජාවාරම් සඳහා විශාල ප්රාග්ධනයක් අවශ්ය වන බැවින්, එම මුදල් ගමන් ගන්නා මාවත් නිරීක්ෂණය කිරීම හරහා ජාවාරමේ මූලාරම්භය කරා ළඟා වීමේ හැකියාව පවතී. ශ්රී ලංකාව 'එග්මොන්ට් සමූහය' (Egmont Group) හරහා ජාත්යන්තර මූල්ය බුද්ධි සහයෝගීතාවයට එක්ව සිටීම, දේශසීමා ඉක්මවා යන සැකකටයුතු ගනුදෙනු සම්බන්ධයෙන් වෙනත් රටවල් සමඟ ක්ෂණික තොරතුරු හුවමාරු කරගැනීමට ලැබෙන ප්රධාන අවස්ථාවකි.
ආයතනික ඒකාබද්ධතාවයේ අවශ්යතාව
කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණික දියුණුව පමණක් සාර්ථක ප්රතිඵල අත්කර ගැනීමට ප්රමාණවත් නොවන බව විද්වත් මතයයි. පද්ධති මඟින් හඳුනාගන්නා සැකකටයුතු ගනුදෙනු පිළිබඳව කඩිනම් පරීක්ෂණ පැවැත්වීම, වත්කම් සොයා රාජසන්තක කිරීම සහ අපරාධකරුවන්ට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්ය සාධක වේ.
ඒ අනුව ශ්රී ලංකා රේගුව, මහ බැංකුවේ මූල්ය බුද්ධි ඒකකය, පොලිස් මත්ද්රව්ය නාශක කාර්යාංශය, වරාය අධිකාරිය සහ අනෙකුත් නීතිය බලාත්මක කිරීමේ අංශ අතර මනා සම්බන්ධීකරණයකින් යුත් ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගයක අවශ්යතාව මතුව තිබේ. බහාලුම් හෝ ප්රවාහකයන් පමණක් ඉලක්ක කරගැනීම වෙනුවට, ජාවාරමට මුදල් පොම්ප කරන මූල්ය ව්යුහය හඳුනාගෙන එය අක්රීය කිරීම දිගුකාලීන විසඳුම ලෙස සැලකේ.
වැඩිදුර මුලාශ්ර :
ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ මූල්ය බුද්ධි ඒකකයේ (FIU) නිල වෙබ් අඩවිය: Financial Intelligence Unit of Sri Lanka
මූල්ය බුද්ධි ඒකකවල ගෝලීය එකමුතුව (Egmont Group): The Egmont Group of Financial Intelligence Units
එක්සත් ජාතීන්ගේ මත්ද්රව්ය හා අපරාධ පිළිබඳ කාර්යාලය (UNODC) - මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ නීතිවිරෝධී මූල්ය ප්රවාහ: UNODC - Money Laundering and Illicit Financial Flows
