දැඩි ආර්ථික හා සමාජීය අභියෝග මැද කාබුල් පාලනය පස්වැනි වසර සමරයි
කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ රාජ්ය තාන්ත්රික පිළිගැනීම පිළිබඳව ගෝලීය අවධානය යළිත් කරළියට
ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බලය යළි තහවුරු කරගැනීමෙන් අනතුරුව ගතවූ පස් වසරක පාලන කාලය සනිටුහන් කරමින් තාලිබාන් පරිපාලනය කාබුල් අගනුවරදී විශේෂ හමුදා පෙළපාලි සහ සැමරුම් වැඩසටහන් සංවිධානය කර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එරට පවතින ආර්ථික, සමාජයීය සහ මානුෂීය අර්බුද සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඇතුළු ජාත්යන්තර සහන සේවා ආයතන සිය බලවත් අවධානය යොමුකරමින් සිටියි.
කාබුල් නුවර පිහිටි පැරණි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාල පරිශ්රය ඉදිරිපිටදී සන්නාහ සන්නද්ධ රථ සහ ධජ ප්රදර්ශනය කරමින් පැවැති මෙම පෙළපාලිය, බටහිර බලපෑමෙන් නිදහස් වූ "විජයග්රාහී දිනය" ලෙස තාලිබාන් පාලනය නම් කර තිබිණි.
අභ්යන්තර ගැටලු පිළිගැනීම සහ ආරක්ෂක වාතාවරණය
මෙම සැමරුමට එක්වෙමින් වීඩියෝ පණිවිඩයක් නිකුත් කළ තාලිබාන් අභ්යන්තර කටයුතු අමාත්ය සිරාජුදීන් හක්කානි ප්රකාශ කළේ, තම රජය බලයට පත්වීම අධිෂ්ඨානය සහ දේව ආශීර්වාදයේ ප්රතිඵලයක් බවයි. කෙසේ වෙතත්, වත්මන් පාලන තන්ත්රය තුළ "තවමත් පවතින ගැටලු සහ අභියෝග" පවතින බවට ඔහු එහිදී දුර්ලභ ප්රකාශයක් ද සිදුකළේය.
මේ අතර, එරට ඊසානදිග කලාපයේ ඉහළ පෙළේ ප්රාදේශීය නිලධාරීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදුවන ප්රහාර මාලාව කෙරෙහිද අවධානය යොමුව තිබේ. පසුගිය ජූලි මස අගභාගයේදී බදක්ෂාන් පළාතේ තොරතුරු අධ්යක්ෂවරයා ඝාතනයට ලක්වූ අතර, පසුගිය බ්රහස්පතින්දා එම පළාත් ප්රධාන නගරයේ නගරාධිපතිවරයා ද ප්රහාරයකින් ජීවිතක්ෂයට පත්වූ බව දේශීය මාධ්ය වාර්තා කළේය.
මානුෂීය අර්බුදය සහ කාන්තා අධ්යාපනය
ජාත්යන්තර සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ පසුගිය පස් වසර තුළ ඇෆ්ගනිස්ථානය මුහුණ දුන් ස්වාභාවික ව්යසන සහ මානුෂීය අවශ්යතා කළමනාකරණය කිරීමේදී දැඩි බාධා මතුව ඇති බවයි. විශේෂයෙන්ම ජාත්යන්තර සහන ආයතනවල කාන්තා සේවිකාවන් සඳහා පනවා ඇති සීමා හේතුවෙන් ආධාර බෙදාහැරීමේ ක්රියාවලියට බලපෑම් එල්ල වී තිබේ.
යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ දත්තයන්ට අනුව, 2021 වසරෙන් පසු එරට පාසල් දැරියන් සහ තරුණියන් මිලියන 2.5කට ද්විතීයික හා උසස් අධ්යාපනය අහිමි වී ඇත. එසේම එක්සත් ජාතීන්ගේ කාන්තා සංවිධානය (UN Women) නිකුත් කළ නවතම වාර්තාවකට අනුව, එරට කාන්තාවන්ගෙන් අඩක් පමණ නිවෙස්වලින් පිටතට පැමිණෙන්නේ මසකට වරක් හෝ දෙවරක් පමණි.
කෙසේ වෙතත්, තාලිබාන් පරිපාලනය අවධාරණය කරන්නේ තමන් ඉස්ලාමීය ෂරියා නීතියට අනුකූලව කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ සමාජ සාධාරණත්වය ආරක්ෂා කරන බවයි.
රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා සහ ආර්ථික ප්රවේශය
වසර පහක් ගතවුවද, තාලිබාන් රජය මෙතෙක් ගෝලීය වශයෙන් පුළුල් රාජ්ය තාන්ත්රික පිළිගැනීමකට ලක්ව නොමැති අතර, රුසියාව පමණක් නිල වශයෙන් ඔවුන්ගේ පාලනය පිළිගැනීමට පියවර ගෙන තිබේ. අනෙක් අතට, පාකිස්ථානය සමඟ පවතින දේශසීමා ආරක්ෂක මතභේද හේතුවෙන් දෙරට අතර සබඳතාවල යම් පසුබෑමක් දක්නට ලැබේ.
කෙසේ වෙතත්, දකුණු සහ මධ්යම ආසියාව මෙන්ම මැදපෙරදිග යාකරන භූ-දේශපාලනික පිහිටීම ප්රයෝජනයට ගනිමින් ආර්ථික සහ වෙළෙඳ ගිවිසුම්වලට එළඹීමට කාබුල් පාලනය උත්සාහ දරමින් සිටියි. විදේශ අමාත්යාංශයේ නියෝජ්ය ප්රකාශක සියා අහ්මඩ් තකල් සඳහන් කළේ පස්වැනි සංවත්සරයට සමගාමී වැඩසටහන් චීනය, ඉරානය, උස්බෙකිස්ථානය, තුර්කිය සහ මැලේසියාව වැනි රටවල පැවැත්වීමට සැලසුම් කර ඇති බවයි.
ජාත්යන්තර ආධාර සහ අනාගත අපේක්ෂා
ජාත්යන්තර ගලවාගැනීමේ කමිටුව (IRC) පෙන්වා දෙන්නේ නියඟය, භූමිකම්පා සහ අසල්වැසි රටවලින් ඇෆ්ගන් ජාතිකයින් පිටුවහල් කිරීම හේතුවෙන් එරට මානුෂීය අවශ්යතා දැඩි ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. 2021 වසරට සාපේක්ෂව ආධාර අවශ්ය ජනගහනය තවත් මිලියන 3.5කින් ඉහළ ගොස් ඇති බව එම සංවිධානය සඳහන් කරයි.
ඇෆ්ගනිස්ථානය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ජ්යෙෂ්ඨ නියෝජිත ජෝර්ජට් ගැග්නන් ප්රකාශ කළේ, "තිරසර සාමය සහ සමෘද්ධිය රඳා පවතින්නේ ගැටුම් නොමැතිවීම මත පමණක් නොව, සියලු ඇෆ්ගන් ජාතිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ විභවයන් සාක්ෂාත් කරගත හැකි සමාජයක් ගොඩනැගීම මත" බවයි.
දැඩි ආර්ථික සම්බාධක, දේශගුණික බලපෑම් සහ අභ්යන්තර සමාජීය ප්රතිසංස්කරණ පිළිබඳ ගෝලීය බලපෑම් හමුවේ, ඉදිරි කාලසීමාව තුළ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ස්ථාවරත්වය සහ ජනජීවිතය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා බහුවිධ ක්රියාමාර්ග අවශ්ය වනු ඇති බව දේශපාලන හා සමාජ විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මුලාශ්රය :
Taliban mark five years in power as aid groups warn of crisis
සබැඳි පුවත් :
තාලිබාන් පාලනය යටතේ ඇෆ්ගනිස්ථාන දැරියන් ලක්ෂ 24කගේ අධ්යාපන අයිතිය අහිමිවෙලා ! - UNESCO වාර්තාවක්!
