*වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි ක්රියාමාර්ග ගන්නා බව පැවසුව ද නිල ක්රියාමාර්ග ගැන මෙතෙක් තහවුරු කර නෑ
*තීරණය ක්රියාත්මක කළහොත් අධිකරණය හමුවේ අභියෝගයට ලක්කරන බවට මාධ්ය ආයතන සහ නීති සංවිධාන පවසයි
තමන්ට විවේචනාත්මක හෝ අහිතකර පුවත් වාර්තා කරන ප්රධාන පෙළේ ජාත්යන්තර මාධ්ය ආයතන කිහිපයකට ධවල මන්දිරය ආවරණය කිරීම වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි තහනම් කරන බවට ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් කළ ප්රකාශය ජාත්යන්තර දේශපාලන සහ නීති ක්ෂේත්රය තුළ දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ. CNN සහ Politico ඇතුළු මාධ්ය ආයතන ඉලක්ක කරගනිමින් මෙම ප්රකාශය සිදුකර ඇති අතර, එම ආයතන "අසත්ය පුවත්" (Fake News) පළකරන බවට ජනාධිපතිවරයා චෝදනා කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම තීරණය ක්රියාත්මක කිරීමට අදාළ නිල නියෝගයක් ධවල මන්දිර නිලධාරීන් විසින් මේ දක්වා ක්රියාත්මක කර නොමැති බවත්, මාධ්යවේදීන් තවදුරටත් සිය ආවරණ රාජකාරිවල නිරතව සිටින බවත් වාර්තා වේ.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සහ පළමු සංශෝධනය
ජනාධිපතිවරයාගේ මෙම තර්ජනය ක්රියාත්මක කළහොත් එය ඇමෙරිකානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ පළමු සංශෝධනය (First Amendment) යටතේ සුරක්ෂිත කර ඇති මාධ්ය නිදහස බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කිරීමක් වන බව නීති විශාරදයෝ සහ මාධ්ය අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සංවිධාන පෙන්වා දෙති.
රජයේ මතයට එකඟ නොවීම හෝ විවේචනාත්මක ප්රවෘත්ති වාර්තා කිරීම හේතුවෙන් මාධ්යවේදීන්ගේ අවසරපත්ර අත්හිටුවීමට හෝ ඔවුන් ඉවත් කිරීමට රජයකට හිමිකමක් නොමැති බවත්, එවැනි පියවරක් අධිකරණය හමුවේ නීතිවිරෝධී එකක් ලෙස තීරණය වනු ඇති බවත් මාධ්ය නිදහස සුරැකීමේ සංවිධාන අවධාරණය කරයි. ඉලක්ක වූ මාධ්ය ආයතන ද සඳහන් කර ඇත්තේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව නිවැරදි හා සාධාරණ තොරතුරු වාර්තා කිරීමේ ව්යවස්ථාපිත අයිතිය තමන් අධිකරණය හමුවේ හෝ ආරක්ෂා කරගන්නා බවයි.
අතීත අධිකරණ තීන්දු සහ පූර්වාදර්ශ
රාජ්ය නායකයෙකු සහ මාධ්ය ආයතන අතර මෙවැනි අර්බුදයක් නිර්මාණය වූ පළමු අවස්ථාව මෙය නොවේ. ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ පළමු ධුර කාලයේදී, එනම් 2018 වසරේදී CNN නාලිකාවේ ප්රධාන ධවල මන්දිර වාර්තාකරු ජිම් ඇකොස්ටාගේ ප්රවේශ පත්රය (Press Pass) අත්හිටුවීමට පියවර ගත් අවස්ථාවේදී, CNN ආයතනය ඊට එරෙහිව නඩු පවරන ලදී.
එහිදී අධිකරණය තීන්දු කළේ සාධාරණ නීතිමය ක්රියාවලියකින් තොරව මාධ්යවේදියෙකුගේ ප්රවේශය අහිමි කිරීම නීතිවිරෝධී බවයි. ඒ අනුව මාධ්යවේදියාගේ අයිතිය යළි ස්ථාපිත කිරීමට රජයට සිදුවිය. මෙම නව ප්රකාශය හමුවේ ද අතීත අධිකරණ තීන්දු මාධ්ය ක්ෂේත්රයේ ආරක්ෂාවට මහෝපකාරී වනු ඇතැයි විචාරකයෝ සඳහන් කරති.
ප්රජාතන්ත්රවාදී රටවලට සහ ශ්රී ලංකාවට ඇති බලපෑම
රාජ්ය පාලනය සහ මාධ්ය අතර පවතින සබඳතාවය ඕනෑම ප්රජාතන්ත්රවාදී රටක පාලන තන්ත්රයේ මූලික ලක්ෂණයකි. රාජ්ය නායකයින් සහ ආයතන විවේචනය කිරීමේ හෝ ප්රශ්න කිරීමේ අයිතිය මාධ්ය සතු මූලික වගකීමක් ලෙස පිළිගැනේ.
ශ්රී ලංකාව වැනි දකුණු ආසියානු රටවල ද රාජ්ය ආයතන, පාර්ලිමේන්තුව හෝ ප්රවෘත්ති සාකච්ඡා ආවරණය කිරීමේදී ඇතැම් අවස්ථාවල පනවන සීමා කිරීම් පිළිබඳව නිරන්තර විවාද පවතී. ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව, පාලකයන් තමන්ට පක්ෂපාතී තොරතුරු පමණක් අපේක්ෂා කිරීම වෙනුවට විවෘත මාධ්ය සංස්කෘතියකට ඉඩදීම ආර්ථික හා සමාජයීය ස්ථාවරත්වයට මෙන්ම රටක ජාත්යන්තර ප්රතිරූපයට ද සෘජුව බලපාන සාධකයකි.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා:
Trump says he’s ‘banning’ CNN, MS NOW and Politico from the White House
Reporters Committee for Freedom of the Press - White House Access Precedents
