* හමුදා බලය පරදා කෘත්රිම බුද්ධිය සහ දත්ත බලය කරළියට පැමිණි හැටි
* ඇමෙරිකා - චීන තරගය හමුවේ කලාපීය රටවල ඉදිරි ගමන් මග
ලෝකයේ බල තුලනය සහ ජාත්යන්තර සබඳතා තීරණය කරන ප්රධාන සාධකය බවට තාක්ෂණික හැකියාව පරිවර්තනය වෙමින් පවතින බවත්, සාම්ප්රදායික භූ-දේශපාලනය වෙනුවට 'තාක්ෂණික දේශපාලනය' (Technopolitics) ලෝකය හමුවේ ප්රබල අභියෝගයක් වී ඇති බවත් හිටපු කැබිනට් අමාත්යවරයෙකු මෙන්ම රාජ්ය තාන්ත්රිකයෙකු වන මිලින්ද මොරගොඩ පෙන්වා දෙයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ වාර්ෂික සැසිවාරය නිව්යෝර්ක් නුවරදී පැවැත්වෙන පසුබිමක, ජාත්යන්තර මාධ්ය වෙත විශේෂ විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කරමින් හෙතෙම මේ බව සඳහන් කර තිබේ.
භූමියේ බලයෙන් තාක්ෂණයේ බලයට
විසිවන සියවසේ වැඩි කාලයක් පුරා රටක බලය තීරණය වූයේ භූමි ප්රමාණය, ස්වභාවික සම්පත්, කාර්මික ශක්තිය සහ හමුදා බලය මත වුවද, වර්තමානය වන විට එම තත්ත්වය වේගයෙන් වෙනස් වෙමින් පවතින බව එම විග්රහයේ දැක්වේ. කෘත්රිම බුද්ධිය (AI), පරිගණක චිප්ස් (Semiconductors), දත්ත පද්ධති, රොබෝ තාක්ෂණය සහ ඩිජිටල් ජාල පාලනය කිරීමේ හැකියාව මේ වන විට ජාතික බලයේ මූලිකම පැතිකඩක් බවට පත්ව ඇත.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු 1945 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සහ ලෝක බැංකුව වැනි ආයතන බිහිවූයේ ස්වෛරී රාජ්යයන් අතර සබඳතා සහ නීති පද්ධතීන් කළමනාකරණය කිරීමට වුවද, අද වන විට දේශසීමා ඉක්මවා ගිය තාක්ෂණික සමාගම් කිහිපයක් සතු ධනය සහ තාක්ෂණය සමස්ත ලෝකයේම බල තුලනය වෙනස් කිරීමට සමත්ව ඇති බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
ප්රධාන බලවතුන්ගේ තරගය සහ කලාපීය බලපෑම
විශේෂයෙන්ම ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ චීනය අතර පවතින උපායමාර්ගික තරගයේ ප්රධානතම ක්ෂේත්රය බවට උසස් තාක්ෂණය සහ සැපයුම් දාමයන් පත්ව තිබේ. මෙය සීතල යුද්ධයක ස්වරූපයක් සම්පූර්ණයෙන්ම නොගත්තද, ලෝකය ප්රධාන තාක්ෂණික කඳවුරු දෙකක් වටා ගොනු වීමේ ප්රවණතාවක් මතුවෙමින් පවතින බව විග්රහ කෙරේ.
මෙවැනි වටපිටාවක ඉන්දියාව වැනි ප්රධාන ආර්ථිකයන්, කිසිදු පාර්ශ්වයකට සීමා නොවී සිය තාක්ෂණික ස්වාධීනත්වය (Strategic Autonomy) ආරක්ෂා කරගනිමින් ඉදිරියට යාමට උත්සාහ දරමින් සිටී.
ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට ඇති අභියෝගය
මෙම ගෝලීය පරිවර්තනය ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලටද සෘජුව බලපායි. ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ කුඩා රටවල පැවැත්ම සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය තීරණය වන්නේ භූගෝලීය පිහිටීමට වඩා, ලෝකයේ දියුණු වන තාක්ෂණික පද්ධතීන් සමඟ කෙතරම් දුරට බද්ධ වන්නේද සහ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් කෙතරම් ශක්තිමත් කරගන්නේද යන්න මතය.
පවතින ජාත්යන්තර මූල්ය හා දේශපාලන ව්යුහයන් තාක්ෂණයේ සීඝ්ර වර්ධනය හමුවේ අලුත් වීමට උත්සාහ දරන මෙම අවධියේදී, කලාපීය රටවල් තාක්ෂණික බලය නිසි ලෙස කළමනාකරණය කරගැනීම අනාගත ස්ථාවරත්වයට අත්යවශ්ය සාධකයක් වන බව එම විශ්ලේෂණය මඟින් අවධාරණය කෙරේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර:
WION News - Back to the future: The rise of technopolitics by Milinda Moragoda
Lanka Leader - Is Sri Lanka prepared for the AI revolution?
