දීර්ඝ කාලයක සිට දැඩි මූල්ය අර්බුදයකට ලක්ව ඇති මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළ (MRIA) වසර 30ක කාලසීමාවක් සඳහා ‘ඉදිකිරීම්, මෙහෙයවීම සහ පැවරීම’ (Build-Operate-Transfer - BOT) පදනම මත බදු දීමට රජය ගෙන ඇති තීරණයත් සමඟ, ආසියාවේ ප්රධාන බලවතුන් තිදෙනෙකු අතර දැඩි උපායමාර්ගික තරගයක් නිර්මාණය වී ඇත.
ශ්රී ලංකා ගුවන් සේවා ඉතිහාසයේ දැවැන්තම ප්රතිව්යුහගතකරණ වැඩපිළිවෙළක් ලෙස සැලකෙන මෙම ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය සඳහා ඉන්දියාව, චීනය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය (UAE) මේ වන විටත් සෘජුවම මැදිහත් වී සිටී.
ගුවන් තොටුපළ නඩත්තුව වෙනුවෙන් වාර්ෂිකව වැය වන රුපියල් බිලියන 3කට ආසන්න අතිවිශාල පාඩුව අවම කර ගනිමින්, මෙම පරිශ්රය කලාපීය සැපයුම් (Logistics), ගුවන් යානා නඩත්තු සහ ගුවන් සේවා කේන්ද්රස්ථානයක් බවට පත් කිරීම රජයේ මූලික අරමුණයි.
ජාත්යන්තර ටෙන්ඩරය සහ සුදුසුකම්
ලබන ජූනි මස 09 වැනිදා අවසන් වීමට නියමිත මෙම ජාත්යන්තර ටෙන්ඩරය මඟින් ආයෝජකයින්ට ප්රධාන ක්ෂේත්ර දෙකක් ඔස්සේ ලංසු තැබීමේ අවස්ථාව හිමි වේ:
* ගුවන් මෙහෙයුම් කටයුතු (Airside Operations)
* භූමිභාග වාණිජ කටයුතු (Landside Commercial Activities)
ආයෝජකයින්ට මෙම අංශ දෙක සඳහා වෙන වෙනම හෝ ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මේ සඳහා ඉදිරිපත් වන සමාගම් සතුව අවම වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 50ක ශුද්ධ වත්කමක් තිබිය යුතු අතර, ජාත්යන්තර සිවිල් ගුවන් සේවා සංවිධානයේ (ICAO) සහතික ලත් ගුවන් තොටුපළ කළමනාකරණය පිළිබඳ අවම වශයෙන් වසර 5ක පළපුරුද්දක් තිබීම අනිවාර්ය වේ. නිල ආරංචි මාර්ග පවසන පරිදි, මේ වන විටත් දේශීය හා විදේශීය පාර්ශව 47ක් පමණ මේ සඳහා සිය අභිලාෂයන් ප්රකාශ කර ඇත.
බලවතුන් තිදෙනාගේ උපායමාර්ගික පොර පිටිය
මත්තල ගුවන් තොටුපළේ පාලනය ලබා ගැනීම හුදු වාණිජමය ගනුදෙනුවකට වඩා ඉන්දියානු සාගරයේ බලය තහවුරු කර ගැනීමේ භූ-දේශපාලනික තරඟයක් බවට පත්ව තිබේ.
ඉන්දියාවේ "අසල්වැසියා ප්රථමයෙන්" (Neighbourhood First) ප්රතිපත්තිය:
චීන අරමුදල් මත ඉදිකළ, වසර 99ක බදු පදනම මත දැනට චීනය සතු හම්බන්තොට වරායට ඉතා ආසන්නයෙන් මත්තල පිහිටා තිබීම ඉන්දියාවේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇත. චීනයේ මුහුදු සීමා බලපෑම සමතුලිත කිරීම සඳහා මත්තල ගුවන් තොටුපළේ මෙහෙයුම් පාලනය තමන් සතු කර ගැනීම නවදිල්ලියට ආරක්ෂක අතින් අතිශය වැදගත් වේ.
චීනයේ ආධිපත්යය රැකගැනීමේ උත්සාහය:
ඩොලර් මිලියන 200ක පමණ චීන ණය ආධාර මත ඉදිවූ මෙම ව්යාපෘතිය වටා ඇති තමන්ගේ ආර්ථික කලාපීය අවශ්යතා ආරක්ෂා කර ගැනීමට බෙයිජිං බලධාරීන් උත්සාහ කරයි. විශේෂයෙන්ම ගුවන් මෙහෙයුම් අංශය (Airside) තමන් සතු කර ගැනීමට චීන රාජ්ය අනුබද්ධ සමාගම් දැඩි උත්සාහයක නිරත වන බව වාර්තා වේ.
එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ (UAE) විකල්ප සැපයුම් දාම සැලසුම්:
මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින භූ-දේශපාලනික තත්ත්වය හමුවේ, ආරක්ෂිත විකල්ප ගුවන් යානා ගබඩා සහ සැපයුම් මධ්යස්ථානයක් ලෙස මත්තල සංවර්ධනය කිරීමට UAE හි ප්රමුඛ පෙළේ ලොජිස්ටික් සමාගම් කැමැත්ත පළ කර ඇත. මේ සම්බන්ධයෙන් ශ්රී ලංකා රජයේ අමාත්යවරුන් සහ ජාත්යන්තර රාජ්ය තාන්ත්රිකයින් අතර විශේෂ සාකච්ඡා ද පවත්වා තිබේ.
නව ආයෝජන ආකෘතියේ වෙනස
පහුගිය කාලයේ මත්තල ගුවන් තොටුපළ හැඳින්වූයේ "ලොව හිස්ම ගුවන් තොටුපළ" ලෙසයි. ඊට හේතුව වූයේ මීට පෙර පැවති යෝජනා සියල්ලම මගී ප්රවාහනය මත පමණක් පදනම් වීමයි.
නමුත් මෙවර හඳුන්වා දී ඇති නව BOT ආකෘතිය යටතේ ආයෝජකයින්ට පුළුල් වාණිජ නිදහසක් හිමි වේ. ඒ අනුව:
* භාණ්ඩ ප්රවාහන පර්යන්ත (Cargo Terminals)
* ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා සහ නඩත්තු මධ්යස්ථාන (MRO)
* ගුවන් නියමු සහ කාර්මික පුහුණු ඇකඩමි
* ගුවන් යානා උපාංග නිෂ්පාදන කර්මාන්ත
* සංචාරක හෝටල් සහ විනෝදාස්වාද කලාප
ආදී විශාල පරාසයක ව්යාපාර ආරම්භ කිරීමට අවස්ථාව සලසා දී ඇත.
කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් පත් කරන ලද සාකච්ඡා සම්මුති කමිටුවේ අධීක්ෂණය යටතේ, 2026 වසර අවසන් වීමට පෙර සුදුසුම පෞද්ගලික ආයෝජකයා තෝරාගෙන ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමට රජය අපේක්ෂා කරයි. මෙමඟින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට බරක්ව තිබූ මත්තල ගුවන් තොටුපළ, රටට විදේශ විනිමය ගෙනෙන සක්රීය ආර්ථික මර්මස්ථානයක් වනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ විශ්වාසය පළ කරති.
