දේශීය බැංකු පද්ධතියේ ණය අවදානම සහ බලශක්ති වෙළෙඳපොළේ සමතුලිතතාව පිළිබඳ ආර්ථික විශ්ලේෂණයක්
EPF සමථය, ඩුබායි අනුබද්ධ සමාගමට පැනවුණු ඇමෙරිකානු සම්බාධක සහ ධම්මික පෙරේරාගේ නව ආයෝජනය
ශ්රී ලංකාවේ දේශීය ද්රව පෙට්රෝලියම් ගෑස් (LPG) සැපයුමෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් සපුරාලන ලාෆ්ස් (LAUGFS) සමූහය, මේ වන විට දේශීය ණය බර සහ ජාත්යන්තර සම්බාධක ඇතුළු බහුවිධ අභියෝග ගණනාවකට මුහුණ දෙමින් සිටී. මෙරට බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ ස්ථාවරත්වයට සෘජුව බලපාන මෙම වර්ධනයන්, ආර්ථික හා මූල්ය විශ්ලේෂකයන්ගේ දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබේ.
මූල්ය සැලසුම් සහ දේශීය බැංකු ණය බර
2019 වසරේදී ඩොලර් මිලියන ගණනක ආයෝජනයක් සහිතව හම්බන්තොට වරාය පරිශ්රයේ ස්ථාපිත කළ මෙට්රික් ටොන් 30,000 ක ධාරිතාවෙන් යුත් LPG ප්රතිඅපනයන පර්යන්තය, දකුණු ආසියානු කලාපීය බලශක්ති මධ්යස්ථානයක් ලෙස ක්රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කර තිබිණි. කෙසේ වෙතත්, එම ව්යාපෘතිය සඳහා දිගුකාලීන ප්රාග්ධන සම්පාදනය වෙනුවට කෙටිකාලීන වාණිජ ණය පහසුකම් කෙරෙහි වැඩි බරක් තැබීම හේතුවෙන් මූල්ය අසමතුලිතතාවක් මතු විය.
2022 වසරේ මෙරට ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදය, විදේශ විනිමය හිඟය සහ පොලී අනුපාත සීඝ්රයෙන් ඉහළ යාම හමුවේ සමාගමේ මූල්ය පිරිවැය තියුණු ලෙස ඉහළ ගියේය. මහජන බැංකුව සහ කොමර්ෂල් බැංකුව ඇතුළු දේශීය මූල්ය පද්ධතිය වෙත සමාගමෙන් ගෙවිය යුතු ණය ප්රමාණය ඉහළ මට්ටමක පවතින පසුබිමක, මෙම මූල්ය පීඩනය බැංකු පද්ධතියේ අක්රීය ණය කළමනාකරණයට ඇති කරන බලපෑම පිළිබඳවද මූල්ය අංශයේ සංවාදයක් මතුව ඇත.
EPF ගනුදෙනුව සහ සුරැකුම්පත් කොමිසමේ සමථය
ලාෆ්ස් සමාගමේ පාලනාධිකාරිය සම්බන්ධයෙන් මීට පෙර මතුවූ ප්රධාන ගැටලුවක් වූයේ 2011 වසරේ ඔක්තෝබර් මාසයේදී සේවක අර්ථසාධක අරමුදල (EPF) විසින් ලාෆ්ස් ගෑස් සමාගමේ කොටස් මිලදී ගැනීමේ ගනුදෙනුවයි. වෙළෙඳපොළ හැසිරවීම් චෝදනා යටතේ ශ්රී ලංකා සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිෂන් සභාව (SEC) විසින් කොළඹ කොටුව මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේ පවරා තිබූ නඩුව 2024 ජූලි 19 වන දින සමථයකට පත් කෙරිණි.
එම නීතිමය එකඟතාව අනුව, සභාපති ඩබ්ලිව්. කේ. එච්. වෑගපිටිය, හිටපු නියෝජ්ය සභාපති තිලක් ද සිල්වා සහ කොටස් තැරැව්කාර ආයතනයක නිලධාරියෙකු වූ තක්ෂිල හුලංගමුව යන අය විසින් සේවක අර්ථසාධක අරමුදලට සිදුවූ පාඩුව පියවීම වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 231 ක මුදලක් ගෙවීමට පියවර ගත්හ. ඊට අමතරව සුරැකුම්පත් කොමිසමේ වන්දි අරමුදල වෙත රුපියල් මිලියන 23.1 ක මුදලක් ගෙවමින් එම නඩු කටයුත්ත සමථයකට පත් විය.
ඇමෙරිකානු සම්බාධක සහ ජාත්යන්තර සැපයුම් ජාලය
සමාගම මුහුණ දී ඇති තවත් ප්රධාන ගැටලුවක් වන්නේ එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ විදේශ වත්කම් පාලන කාර්යාලය (OFAC) විසින් පනවන ලද සම්බාධකයි. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ ලියාපදිංචි ලාෆ්ස් සමූහයට අනුබද්ධ ‘Slogal Energy DMCC’ සමාගම, සම්බාධකවලට යටත් ඉරාන ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන ප්රවාහනය හා වෙළෙඳාම් කිරීමේ චෝදනාව මත ඇමෙරිකානු විශේෂිත සම්බාධක ලැයිස්තුවට (SDN List) ඇතුළත් කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, ලාෆ්ස් කළමනාකාරිත්වය සඳහන් කරන්නේ තමන් කිසිදු අවස්ථාවක සම්බාධක පනවා ඇති පාර්ශ්වයන් සමඟ දැනුවත්ව ගනුදෙනු කර නොමැති බවත්, එම තීරණයට එරෙහිව අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කිරීමට සහ ඩුබායි මෙහෙයුම් අත්හිටුවීමට පියවර ගත් බවත්ය. කෙසේවෙතත්, ජාත්යන්තර නාවික ප්රවාහන දත්ත වාර්තා කරන Lloyd's List වැනි ආයතන පෙන්වා දෙන්නේ හම්බන්තොට පර්යන්තයට පැමිණි නෞකා සම්බන්ධ විනිවිදභාවය පිළිබඳව ජාත්යන්තර නියාමකයින් දැඩි විමසිල්ලෙන් පසුවන බවයි.
කොටස් හිමිකාරීත්ව වෙනස සහ ඉදිරි දැක්ම
මූල්ය ද්රවශීලතාව කළමනාකරණය කරගැනීමේ පියවරක් ලෙස, බංග්ලාදේශයේ ක්රියාත්මක වූ ලාෆ්ස් මෙහෙයුම් විකුණා දැමීමට සමාගම මීට පෙර පියවර ගත්තේය. අනතුරුව, සමූහයේ කොටස් ව්යුහය තුළ කැපී පෙනෙන වෙනසක් සිදු කරමින්, ප්රමුඛ පෙළේ ව්යාපාරික ධම්මික පෙරේරා සිය Vallibel ආයෝජන සමාගම හරහා ලාෆ්ස් හෝල්ඩිංග්ස් හි 50% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් ලබාගැනීමට කටයුතු කළේය.
මෙම ගනුදෙනුවත් සමඟ සමාගමේ සම-නිර්මාතෘ තිලක් ද සිල්වා සිය සම්පූර්ණ කොටස් හිමිකාරීත්වය පවරා දෙමින් අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයෙන් ඉවත් විය. නව කළමනාකාරීත්ව සන්ධානය හරහා සැපයුම් ජාලය කාර්යක්ෂම කිරීමට සැලසුම් කර ඇතත්, පවතින සමස්ත ණය බර සහ ජාත්යන්තර රෙගුලාසිමය බාධාවන්ට සාර්ථක විසඳුම් සෙවීම තවදුරටත් තීරණාත්මක සාධකයක්ව පවතී.
ජාතික බලශක්ති වෙළෙඳපොළට වන බලපෑම
දේශීය වෙළෙඳපොළේ එක් සැපයුම්කරුවෙකු මුහුණ දෙන මෙහෙයුම් බාධා, සමස්ත දේශීය බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ ඉල්ලුම සහ සැපයුම කෙරෙහි සෘජුව බලපායි. පුද්ගලික අංශයේ සැපයුම් ජාලයේ යම් පසුබෑමක් සිදුවන අවස්ථාවලදී පාරිභෝගික ඉල්ලුම සපුරාලීමේ බර රාජ්ය හිමිකාරීත්වය දරන ලිට්රෝ (Litro) සමාගම වෙත පැවරෙන අතර, එවැනි අවස්ථාවලදී ආනයන පිරිවැය සහ සැපයුම් දාමය කළමනාකරණය කරගැනීමට රාජ්ය මැදිහත්වීම් අවශ්ය වේ.
එබැවින්, දේශීය ගෑස් වෙළෙඳපොළේ තරගකාරීත්වය සහ පාරිභෝගික සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කරගැනීම සඳහා ලාෆ්ස් සමාගමේ මෙම මූල්ය හා මෙහෙයුම් ප්රතිව්යුහගතකරණය කඩිනමින් සාර්ථක කරගැනීම ක්ෂේත්රයේ විශේෂඥයන්ගේ අපේක්ෂාවයි.
මේ සම්බන්ධයෙන් වැඩි දුරටත් තොරතුරු මතු දැක්වෙන The Leader TV - 'රෙඩ් ඇලර්ට්' විශේෂ වැඩසටහනින් නරඹන්න
