වසර 15ක ව්යාපෘති ප්රමාදය, ආදායම් හිඟ සහ පාරිසරික නියාමනය පිළිබඳ ප්රතිපත්තිමය අවධානයක්
ප්රාදේශීය ධීවර ප්රජාවගේ ජීවනෝපාය සුරකිමින් විනිවිදභාවයෙන් යුතු නව ආයෝජන රාමුවක අවශ්යතාව
ශ්රී ලංකාවේ වයඹදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි ස්වභාවික දූපත් 14ක් කේන්ද්ර කරගනිමින් සැලසුම් කෙරුණු 'කල්පිටිය ඒකාබද්ධ සංචාරක නිකේතන ව්යාපෘතිය' යළි ක්රියාත්මක කිරීම පිළිබඳව මේ වන විට ආර්ථික සහ සංචාරක ක්ෂේත්රයේ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ. මාලදිවයින් ආකෘතියේ ඉහළ පෙළේ පරිසර හිතකාමී සංචාරක පුරවරයක් නිර්මාණය කිරීම මෙහි මුල් ඉලක්කය වුවද, පසුගිය වසර පහළොවක කාලය තුළ එම සැලැස්ම ක්රියාවට නැංවීමේදී මතු වූ පාරිසරික, නීතිමය සහ ප්රාදේශීය ප්රජා ගැටලු නිරාකරණය කරගැනීම රජය හමුවේ ඇති ප්රධාන අභියෝගයයි.
ව්යාපෘති ඉතිහාසය සහ ආයෝජන මන්දගාමීත්වය
2010 වසරේදී ආරම්භ වූ මෙම ව්යාපෘතිය යටතේ අක්කර 4,000කට අධික භූමි ප්රමාණයක් සංචාරක සංවර්ධනය සඳහා වෙන් කෙරිණි. එහෙත් ආරම්භයේ සිටම විනිවිදභාවයෙන් යුතු තරගකාරී ටෙන්ඩර් ක්රමවේද අනුගමනය කිරීම වෙනුවට තනි තනිව ඉදිරිපත් වූ යෝජනා (unsolicited proposals) මත පදනම්ව බදු ගිවිසුම්වලට එළැඹීම හේතුවෙන් අපේක්ෂිත ප්රගතිය අත්පත් කරගැනීමට නොහැකි වූ බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. උච්චමුනෙයි සහ ඉප්පන්තිව් ඇතුළු ප්රධාන දූපත් කිහිපයක් විදේශීය හා දේශීය සමාගම් වෙත දීර්ඝකාලීනව බදු දීමට පියවර ගත්තද, එම ව්යාපෘති බොහොමයක් ඉදිකිරීම් අදියර දක්වා ගමන් කළේ නැත.
රාජ්ය ආදායම සහ විගණන වාර්තා හෙළිදරව්ව
ජාතික විගණන වාර්තා මඟින් නිරීක්ෂණය කර ඇති පරිදි, කල්පිටිය ව්යාපෘතිය යටතේ විවිධ සමාගම් වෙත පවරා දුන් ඉඩම්වලින් රජයට නිසි කලට ලැබිය යුතු බදු සහ බදු කුලී ආදායම් විශාල වශයෙන් ලැබී නොමැත. ආයෝජකයින් විසින් වැඩබිම් සංවර්ධනය කිරීම නියමිත කාලසටහන් අනුව සිදු වන්නේද යන්න නිරීක්ෂණය කිරීමේ නියාමන යාන්ත්රණයන්හි පැවති දුර්වලතා හේතුවෙන්, රජයට ලැබිය යුතු සැලකිය යුතු මූල්ය ආදායමක් අහිමි වී ඇති බව විගණන අධීක්ෂණවලදී හඳුනාගෙන තිබේ.
පාරිසරික අභියෝග සහ යටිතල පහසුකම් හිඩැස
කල්පිටිය යනු අතිශය සංවේදී කඩොලාන පද්ධති, කොරල්පර සහ සාගර ජෛව විවිධත්වයකින් පොහොසත් පරිසරයකි. විධිමත් පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් වාර්තා (EIA) සම්පූර්ණ කිරීමට පෙර දිගුකාලීන එකඟතාවලට එළැඹීම පරිසරවේදීන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක් විය.
මීට අමතරව, මෙම වැලි දූපත්වල පවතින දැඩි පානීය ජල හිඟය, අපජලය බැහැර කිරීම සහ කසළ කළමනාකරණය සඳහා ප්රමාණවත් යටිතල පහසුකම් නොමැති වීම මහා පරිමාණ හෝටල් ඉදිකිරීම්වලට සෘජුව බලපා ඇත. ආයෝජකයින් විසින්ම මුහුදු ජලය පිරිපහදු කිරීමේ (Desalination) සහ ශුන්ය අපජල (Zero Liquid Discharge) පද්ධති ස්ථාපිත නොකළහොත්, එම පරිසර පද්ධතියට දැඩි හානියක් සිදුවිය හැකි බවට පාරිසරික පර්යේෂකයින් අනතුරු අඟවා තිබේ.
ප්රාදේශීය ප්රජාවගේ අයිතිවාසිකම් සුරැකීම
ඉප්පන්තිව් ඇතුළු දූපත්වල සංවර්ධන කටයුතු සැලසුම් කිරීමේදී ප්රාදේශීය ධීවර ප්රජාවගේ සාම්ප්රදායික ජීවන රටාව නොසලකා හැරීම නිසා විරෝධතා ගණනාවක් මතු විය. පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ධීවර කටයුතු සඳහා භාවිත කළ මාර්ග, වාරික මත්ස්ය සැකසුම් බිම් සහ කරවල වාඩි සඳහා ප්රවේශය සීමා වීම ප්රජාවගේ දැඩි කනස්සල්ලට හේතු විය. ආයෝජනයකදී දේශීය ජනතාවගේ ජීවනෝපාය සුරක්ෂිත කිරීම සහ ප්රජා මූලික සංචාරක ප්රතිලාභ ඔවුන් වෙත ගලා ඒම තහවුරු කිරීම අත්යවශ්ය කාරණයක් බව ප්රතිපත්ති සම්පාදකයෝ පෙන්වා දෙති.
නව රජය හමුවේ ඇති උපායමාර්ගික ප්රවේශය
වත්මන් රජය යටතේ කල්පිටිය දූපත් සංචාරක ව්යාපෘතිය යළි වේගවත් කිරීමේ සැලසුම් ඉදිරිපත් වෙමින් පවතින පසුබිමක, ක්ෂේත්රයේ විද්වතුන් පෙන්වා දෙන්නේ පැරණි ක්රමවේද වෙනුවට විනිවිදභාවය මුල්කරගත් නව ප්රවේශයක් අනුගමනය කළ යුතු බවයි:
තරගකාරී ක්රමවේදය:
ඉතිරිව ඇති දූපත් සඳහා ආයෝජකයින් තෝරාගැනීමේදී විවෘත හා විනිවිදභාවයෙන් යුතු ජාත්යන්තර ලංසු කැඳවීම් (Competitive Bidding) පමණක් භාවිත කිරීම.
ඉඩම් සීමාවන්:
එක් ආයෝජකයෙකුට දූපත් හෝ ඉඩම් ඒකාධිකාරයක් පවත්වාගෙන යාමට ඉඩ නොදී, ප්රශස්ත භූමි ප්රමාණයකට සීමා වන පරිදි කලාපකරණය කිරීම.
පාරිසරික කොන්දේසි:
ජල පිරිපහදුව සහ අපද්රව්ය කළමනාකරණය ආයෝජකයාගේ වගකීමක් ලෙස නීතිගත කිරීම.
සමාජ ආරක්ෂිත කලාප:
ප්රාදේශීය ධීවරයන්ගේ ධීවර කලාප, නැංගුරම් පොළවල් සහ ප්රවේශ මාර්ග නීතිමය වශයෙන් වෙන් කර සුරැකීම.
ශ්රී ලංකාවට විදේශ විනිමය ආකර්ශනය කරගත හැකි ප්රධාන මධ්යස්ථානයක් ලෙස කල්පිටිය සංවර්ධනය කිරීමේ හැකියාව ඉහළ වුවද, එය තිරසාර පදනමක් මත සහ මහජන විශ්වාසය තහවුරු වන පරිදි සිදුකිරීම නව ආර්ථික ගමන්මගේ තීරණාත්මක පියවරක් වනු ඇත.
කල්පිටියේ දූපත් 14ක් ගිලදැමූ සංචාරක මාෆියාව සම්බන්ධයෙන් The Leader TV ''රෙඩ් ඇලට් '' වීඩියෝ වඩසටහන මතු පළවේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා:
SLTDA | Sri Lanka Tourism Development Authority
Law & Society Trust – Kalpitiya Integrated Tourism Resort Program (KITRP) Socio-Economic Evaluation
Sri Lanka Tourism Development Authority (SLTDA) – Media Release on Uchchamunai Island Leasing
