එකතැන වාඩිවී සිටීමේ පුරුද්ද තරුණ පරපුර මාරාන්තික රෝග අවදානමකට ඇද දමයි

*නොසලකා හැරියහොත් පෙනහළු අක්‍රිය වන ‘Pulmonary Embolism’ තත්ත්වයට මඟ පෑදීමේ අවදානමක්

පරිගණක හෝ ඩිජිටල් තිර ඉදිරියේ දීර්ඝ වේලාවක් එකම ඉරියව්වෙන් වාඩි වී සිටීම, අධ්‍යයන කටයුතු හෝ රැකියා හේතුවෙන් එකතැන රැඳී සිටීම වැනි නවීන ජීවන රටාවන් හේතුවෙන් තරුණ පරපුර අතර පාදයේ ගැඹුරු ශිරා තුළ ලේ කැටි ගැසීමේ (Deep Vein Thrombosis - DVT) බරපතළ සෞඛ්‍ය අවදානමක් නිර්මාණය වෙමින් පවතින බව නවතම වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක දත්ත සහ වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

මෙය සාමාන්‍යයෙන් වැඩිහිටි හෝ රෝගී පුද්ගලයන් අතර බහුලව දක්නට ලැබුණු තත්ත්වයක් වුවද, වර්තමානයේ ක්‍රියාශීලී නොවන ජීවන රටාව, දීර්ඝ විවේක කාලයන්හිදී එකතැන රැඳී සිටීම සහ දීර්ඝ ගුවන් හෝ මාර්ග ගමන් හේතුවෙන් තරුණ ප්‍රජාව ද මේ වන විට එම අවදානමට දැඩිව ගොදුරු වෙමින් සිටින බව ජාත්‍යන්තර සෞඛ්‍ය විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති.

සිරුර තුළ සිදුවන යාන්ත්‍රණය සහ වැඩි අවදානමක් ඇත්තේ කාටද?

නොකඩවා වාඩි වී සිටීමට අමතරව තවත් අවදානම් සාධක කිහිපයක් ද මේ සඳහා බලපාන බව වෛද්‍ය වාර්තාවල සඳහන් වේ:

| මෑතකදී සිදුකළ සැත්කම් හෝ හදිසි අනතුරු හේතුවෙන් අස්ථි බිඳීම් සිදුවී අවයව නිශ්චල කර තැබීම

| පැය ගණනාවක් පුරා නොනවත්වා ගමන් ගන්නා දීර්ඝ ගුවන් හෝ දුරස්ථ මාර්ග ගමන්

| ගර්භණීභාවය සහ ප්‍රසූතියෙන් පසු කාලසීමාව

| උපත් පාලන ඖෂධ හෝ හෝමෝන ප්‍රතිකාර ලබාගැනීම

| පවුල් ඉතිහාසයේ ලේ කැටි ගැසීමේ ජානමය ප්‍රවණතා පැවතීම සහ පිළිකා වැනි නිධන්ගත රෝග තත්ත්වයන්

හඳුනාගත හැකි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ

 

බොහෝ අවස්ථාවලදී DVT තත්ත්වයේ මූලික ලක්ෂණ මතුවන්නේ එක් පාදයක පමණි. දෙපා අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇතිවීම මෙහි මූලික සංඥාවකි:

| එක් පාදයක් හෝ කෙණ්ඩ ප්‍රදේශය පමණක් කැපී පෙනෙන ලෙස ඉදිමීම

| අදාළ පාදයේ තදබල වේදනාවක්, ඇදෙන සුළු ගතියක් හෝ බර ගතියක් දැනීම

| ඉදිමුණු ප්‍රදේශයේ සම රතු පැහැ ගැන්වීම හෝ ස්පර්ශයේදී අසාමාන්‍ය රස්නයක් දැනීම

පෙනහළු අවහිර වීමේ මාරාන්තික අවදානම (Pulmonary Embolism)

පාදයේ හටගන්නා මෙම ලේ කැටියක් රුධිර නාල ඔස්සේ ගැලවී ගොස් හෘදය හරහා පෙනහළු ශිරාවල සිරවීම මගින් Pulmonary Embolism නම් අතිශය මාරාන්තික තත්ත්වය හටගත හැකිය.
 

 

පාදයේ මෙවැනි ඉදිමුමක් හෝ වේදනාවක් හටගත් විට එය සාමාන්‍ය උළුක්කුවක් හෝ මාංශ පේශි වේදනාවක් ලෙස සලකා නිවසේදී තැවීම, සම්බාහනය කිරීම හෝ තදින් මිරිකීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකිය යුතු බව විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති. එවැනි සම්බාහන මගින් ශිරාවේ ඇති ලේ කැටිය ගැලවී පෙනහළු දෙසට ගමන් කිරීමේ අවදානම තීව්‍ර වේ.

එමෙන්ම වෛද්‍ය නිර්දේශයකින් තොරව හිතුමතේ ඇස්පිරින් හෝ රුධිරය දියර කරන ඖෂධ භාවිතයෙන් සහ සමාජ මාධ්‍ය හරහා හුවමාරු වන ස්වයං පරීක්ෂණ ක්‍රම අනුගමනය කිරීමෙන් වැළකී, රුධිර වාහිනී පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍යවරයකුගේ පරීක්ෂාවකට ලක්වීම ආරක්ෂිතම පියවරයි.

අවදානම අවම කරගන්නේ කෙසේද?

දවස පුරා සක්‍රීයව සහ ක්‍රියාශීලීව රැඳී සිටීම DVT වළක්වා ගැනීමේ මූලිකම පියවර වේ:

1- නිතර නැගිට ඇවිදීම: කාර්යාලවල හෝ නිවසේදී එක දිගට වාඩි වී වැඩ කිරීම වෙනුවට සෑම විනාඩි 45කට හෝ පැයකට වරක්වත් නැගිට මඳක් ඇවිදීම.

2- පාද චලනය කිරීමේ ව්‍යායාම: එකතැන වාඩි වී සිටීමට සිදුවන අවස්ථාවලදී හෝ දීර්ඝ ගමන්වලදී වළලුකර සහ පාද ඉදිරියට, පසුපසට සහ වක්‍රාකාරව චලනය කිරීම.

3- ප්‍රමාණවත් ලෙස ජලය පානය කිරීම: විජලනය වීමෙන් රුධිරයේ ඝනත්වය වැඩිවීම වැළැක්වීමට දිනපතා ප්‍රමාණවත් පරිදි ජලය පානය කිරීම.


මීට පෙර ලේ කැටි ගැසීමේ ඉතිහාසයක් ඇති හෝ සැත්කම්වලට මුහුණ දී ඇති අධි අවදානම් සහිත පුද්ගලයන් දීර්ඝ ගුවන් හෝ මාර්ග ගමන්වල යෙදීමට පෙර වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගැනීමත්, අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී නිර්දේශිත විශේෂිත මේස් (Compression stockings) භාවිතයත් වැදගත් බව වෛද්‍ය උපදෙස්වල වැඩිදුරටත් අවධාරණය කෙරේ.

 

වැඩිදුර කියවීම සඳහා විශ්වාසනීය ජාත්‍යන්තර මූලාශ්‍ර:

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) – සනාල සෞඛ්‍ය සහ thrombosis පිළිබඳ දළ විශ්ලේෂණය:

ඇමෙරිකානු රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථානය (CDC) – Deep Vein Thrombosis (DVT) සහ Pulmonary Embolism තොරතුරු:

බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය (NHS UK) – DVT රෝග ලක්ෂණ, අවදානම් සාධක සහ ප්‍රතිකාර:

Mayo Clinic – Deep Vein Thrombosis (DVT) වෛද්‍ය මාර්ගෝපදේශ සහ වැළැක්වීමේ පියවර:

Time සඟරාව – තරුණයින් අතර දීර්ඝ වේලාවක් වාඩි වී සිටීම හා සෞඛ්‍ය බලපෑම් පිළිබඳ වාර්තා: