"හුදෙක් පැළයක් හිටවා ෆොටෝ ගැසීමෙන් දේශගුණික විපර්යාස පාලනය කළ නොහැක" - නගරවල උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සහ හදිසි ගංවතුර අවදානම වැළැක්වීමට දිගුකාලීන ප්රතිපත්තිමය අරමුදල් වෙන්කිරීමේ දැඩි අවශ්යතාවක්
ගොඩනැඟිලි සහ තාර පාරවල් නිසා හටගන්නා Urban Heat Island (නාගරික තාප දූපත්) ආචරණයට එරෙහිව ලෝකයම හරිත යටිතල පහසුකම්වලට යද්දී, ලංකාවේ ඉතිරිව ඇති මහා වෘක්ෂයන් රැකගැනීමේ සටන තීව්ර වෙයි
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන නගර මුහුණ දෙන දරුණු දේශගුණික බලපෑම් සහ පාරිසරික පීඩනය හමුවේ නගර වැසියන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා "නාගරික වනාන්තර" (Urban forests) හුදෙක් අලංකරණ ව්යාපෘති ලෙස නොව, මහාමාර්ග සහ විදුලිය වැනි අත්යවශ්ය යටිතල පහසුකම් (Essential infrastructure) ලෙස සැලකිය යුතු බව පරිසර අමාත්යාංශය නිල ප්රකාශයක් නිකුත් කරමින් අවධාරණය කරයි.
එක් වරක් පමණක් සිදු කරන සාම්ප්රදායික පැළ සිටුවීමේ ප්රචාරක ව්යාපාර වෙනුවට, නාගරික හරිත වියන (Tree cover) නඩත්තු කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා දිගුකාලීන සැලසුම් සහ අඛණ්ඩ මූල්ය ආයෝජනයන් වහාම ක්රියාත්මක කළ යුතු බව රජය පෙන්වා දෙයි.
නාගරික තාප දූපත් ආචරණය සහ පවතින තර්ජනය
නගර සීඝ්රයෙන් සංවර්ධනය වීමත් සමඟ කොන්ක්රීට් ගොඩනැඟිලි, කාපට් පාරවල් සහ තාපය අවශෝෂණය කරන මතුපිටවල් (Heat-absorbing surfaces) ඒකරාශී වීම නිසා අවට ප්රදේශවලට වඩා නගර මධ්යයේ උෂ්ණත්වය අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ යාමේ දැඩි ප්රවණතාවක් පවතී.
ජීවන තත්ත්වය බිඳවැටීම:
හරිත කලාප විනාශ වීම හේතුවෙන් නගර තුළ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම, වායු දූෂණය දරුණු වීම, ජෛව විවිධත්වය වඳවීම සහ සුළු වැස්සකදී පවා හදිසි නාගරික ගංවතුර (Flash flooding) ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ ගොස් ඇති බව පරිසරවේදීහු දිගින් දිගටම අනතුරු අඟවති.
පැළ සිටුවීමේ සීමාවන්:
පරිසර අමාත්යාංශය පෙන්වා දෙන්නේ හුදෙක් පැළයක් සිටුවීමෙන් පමණක් මෙම ව්යසනය පාලනය කළ නොහැකි බවයි. සිටුවන පැළ ආරක්ෂා කර ගනිමින් ඒවා පරිණත ගස් (Mature trees) බවට පත්වන තෙක් ක්රමවත් නඩත්තුවක්, ප්රතිපත්තිමය සහායක් සහ දිගුකාලීන අරමුදල් සැපයීම අනිවාර්ය වේ.
විසඳුම් සහ ඒකාබද්ධ හරිත උපායමාර්ගය
වඩාත්ම පිරිවැය-ඵලදායී ක්රමය:
නගර සැලසුම්කරණයට (Urban planning) උද්යාන, මාර්ග දෙපස විශාල ගස් සහ වෙනත් හරිත යටිතල පහසුකම් (Green infrastructure) අනිවාර්ය අංග ලෙස ඇතුළත් කිරීම, නගරවල දේශගුණික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (Climate resilience) ශක්තිමත් කළ හැකි අවම පිරිවැයක් සහිත එකම විද්යාත්මක විසඳුම බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
කාර්යභාරය සහ වගකීම:
මෙම හරිත නගර සංකල්පය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා රාජ්ය ආයතන, පළාත් පාලන ආයතන, පෞද්ගලික අංශය මෙන්ම දේශීය ප්රජාවන් ඒකාබද්ධ වූ සම්බන්ධීකරණ වැඩපිළිවෙළක් අවශ්ය වේ. නාගරික හරිත පද්ධතිය රැකගැනීම යනු රටේ දිගුකාලීන පාරිසරික මෙන්ම ආර්ථික තිරසාරභාවය උදෙසා කරනු ලබන අත්යවශ්ය ආයෝජනයකි.
සංවර්ධනයේ නාමයෙන් නගරවල ඉතිරිව ඇති මහා වෘක්ෂයන් සහ හරිත බිම් විනාශ කිරීම නැවැත්වීමට සහ පවතින නීති දැඩිව ක්රියාත්මක කිරීමට ආණ්ඩුව ගන්නා ව්යුහාත්මක තීරණ මත ශ්රී ලංකාවේ නගරවල අනාගත පැවැත්ම තීරණය වනු ඇත.
මුලාශ්රය :
Urban forests vital for cooler, climate-resilient cities
