පැරණි සිනමාවක් නැවත තිරගත කිරීමට එහා ගිය සමාජීය, පන්තිමය සහ පුරුෂාධිපත්යයේ බල අරගලය පිළිබඳ ප්රබල විමසුමක්
ධනවාදය, ප්රජාව සහ ආදරයේ හිමිකාරිත්වය අතර නොවිසඳුණු දාර්ශනික ගැටලු පිළිබඳ ආචාර්ය අතුලසිරි සමරකෝන්ගෙන් විශේෂාංග විග්රහයක්
ධර්මසේන පතිරාජගේ “බඹරු ඇවිත්” නැවතත් සීමිත දින කිහිපයකට හෝ සිනමාහලට පැමිණ තිබේ. දශක ගණනාවක් ගෙවී ගිය පසු පැරණි සිනමා කෘතියක් ප්රතිසංස්කරණය කර නැවත ප්රේක්ෂකයා වෙත ඉදිරිපත් කිරීමක් ලෙස පමණක් මෙය දැකිය නොහැක. මන්ද, “බඹරු ඇවිත්” යනු නිශ්චිත කාලයකට පමණත් අයත් වන චිත්රපටයක් නොව, කාලය ඉක්මවා යන සමාජ වියමනක ප්රබල සිනමාත්මක නිරූපණයකි.
1978 දී තිරගත වූ මෙම සිනමා කෘතිය අද නැවත නැරඹූ විට අපට පෙනෙන්නේ හතළිස් අට වසරකට පෙර තිබූ ශ්රී ලංකාව පමණක් නොවේ. එමගින් අප කියවන්නේ වත්මන් ශ්රී ලංකාවයි. එදා මුහුදුබඩ කුඩා ධීවර ප්රජාවක් තුළ සිදුවන බවට පෙනුණු අරගලය, අද අපගේ සමාජය පුරා විවිධ ආකාරයෙන් නැවත නැවතත් සිදුවෙමින් පවතින බව අපට දැනෙයි.
ඒ නිසා “බඹරු ඇවිත්” නැවත තිරයට පැමිණීම යනු පැරණි සිනමාවක් නැවත ප්රදර්ශනය කිරීමක් නොව, අපේම සමාජය අපට නැවත පෙන්වන කැඩපතක් ඉදිරියේ අපව හිඳුවීමකි.
පතිරාජ, කේමදාස, විජය, මාලිනී, ජෝ, සිරිල්, කලං, කොස්තා...
“බඹරු ඇවිත්” යනු විශිෂ්ට තිර රචනයක් හෝ අධ්යක්ෂණයක් පමණක් නොවේ. එය එක් යුගයක ශ්රී ලාංකේය සිනමාවේ දක්ෂතම තරුණ නිර්මාණශීලී පිරිසක් එකම කෘතියක් තුළ එකතු කළ අසමසම සිනමා අත්දැකීමකි.
ධර්මසේන පතිරාජගේ අධ්යක්ෂණය, ප්රේමසිරි කේමදාසගේ සංගීතය, විජය කුමාරණතුංග, මාලිනී ෆොන්සේකා, ජෝ අබේවික්රම, සිරිල් වික්රමගේ, විමල් කුමාර ද කොස්තා ඇතුළු නළු නිළියන්ගේ ප්රබල රංගනය, කැමරාකරණය සහ සංස්කරණය එකට බැඳී නිර්මාණය කරන්නේ සාමාන්ය සිනමාවක් නොවේ. එය සමාජය පිළිබඳ සිනමාත්මක ප්රශ්න කිරීමකි.
එදා සිටි තරුණ පිරිසට පතිරාජ අලුත් සිනමා භාෂාවක් ලබා දුන්නේය. ජනප්රිය සිනමාවේ සුන්දර ගම, සුන්දර ආදරය, වීරයා සහ දුෂ්ටයා යන පහසු වර්ගීකරණයන් ඔහු ප්රතික්ෂේප කළේය. ඔහුගේ චරිත සම්පූර්ණයෙන් හොඳ නැත.
සම්පූර්ණයෙන් නරකද නැත. ඔවුන් සමාජය හා ජීවිත අරගලය විසින් නිර්මාණය කරන ලද මිනිසුන්ය.
බඹරු එන්නේ කොහෙන්ද?
චිත්රපටයේ නම විසින්ම අපට ප්රශ්නයක් ඉදිරිපත් කරයි. “බඹරු ඇවිත්.” බඹරුන් පැමිණියේ කොහෙන්ද? පිටතින්ද? නගරයෙන්ද? නව ධනවාදයෙන්ද? වික්ටර් සහ ඔහුගේ මිතුරන් සමඟ පැමිණි නව සමාජයෙන්ද?
මුලින් බැලූ විට පිළිතුර සරලය. ගමේ පැවති සාපේක්ෂ ස්ථාවර ජීවිතයට නගරයෙන් පැමිණෙන පිරිස නව ආර්ථික බලයක්, නව ජීවන රටාවක් සහ නව ආශාවන් රැගෙන එති. එම පැමිණීම ගමේ පැරණි බල සබඳතා සොලවයි.
නමුත් පතිරාජ එතැනින් නවතින්නේ නැත. බඹරු පැමිණීමට පෙර ගම ඇත්තටම බඹරුන්ගෙන් තොර වූවාද? මෙය “බඹරු ඇවිත්” පිළිබඳ අප අසන ගැඹුරුම ප්රශ්නයක් විය හැකිය.
ඇන්ටනීගේ බලය, ඔහුගේ අධිපතිත්වය, සූරාකෑම, පුරුෂාධිපත්යය, දරිද්රතාව සහ පන්ති විෂමතාවය බඹරුන් පැමිණීමට පෙරත් එහි තිබිණි. එබැවින් පතිරාජ අපට කියන්නේ නව ධනවාදය පැමිණීමෙන් පමණක් සූරාකෑම ආරම්භ වූ බව නොවේ. පැරණි සූරාකෑමට නව සූරාකෑමක් එකතු වූ බවයි.
ගම හොඳද? නගරය නරකද?
“බඹරු ඇවිත්” සරලව “ගම සහ නගරය” අතර ගැටුමක් ලෙස කියවීම පහසුය. ගම — සම්ප්රදාය.
නගරය — නවීනත්වය. ගම — ප්රජාව. නගරය — පුද්ගලවාදය. ගම — මනුෂ්යත්වය. නගරය — වෙළඳපොළ...ආදී බයිනරීස් දෙස බලන්න.
එහෙත් පතිරාජ මේ සරල බෙදීම විනාශ කරයි.
ඇන්ටනී ගමේ මිනිසෙකි. ඔහු ගමේ ප්රජාව තුළ බලය හිමි පුද්ගලයෙකි. එහෙත් ඔහුගේ බලය සාධාරණත්වය මත ගොඩනැඟී නැත. එබැවින් ගම යනු අහිංසක පාරාදීසයක් නොවේ.
අනෙක් අතට වික්ටර් නව ලෝකයක නියෝජිතයෙකි. ඔහු ගෙන එන්නේ නව ආර්ථික අවස්ථාවන්ය. එහෙත් එම නවීනත්වය තුළද මිනිසා සහ මිනිස් සබඳතා වෙළඳ භාණ්ඩ බවට පත්වීමේ අවදානම ඇත. ඒ අනුව චිත්රපටය අපට කරන එක යෝජනාවක් විය හැක්කේ: පැරණි ලෝකය පරිපූර්ණ නොවූ බවත්, නව ලෝකයද විමුක්තියක් නොවන බවත්ය. මෙය පතිරාජගේ සිනමාවේ අප විශාලතම විසංයෝජනීය දේශපාලන ශක්තියකි.
වික්ටර්: නව ධනවාදයේ මුහුණුවර
වික්ටර් යනු එක් චරිතයක් පමණක් නොවේ.
ඔහු සමඟ පැමිණෙන්නේ නව වෙළඳපොළ සමාජයක භාහිර සාටෝපයයි. මුදල, පාරිභෝජනය, නව විලාසිතා, නව ආශාවන් සහ පුද්ගලික සාර්ථකත්වය පිළිබඳ නව සිහිනයකි.
ඒ නිසා වික්ටර්ව දුෂ්ටයෙකු ලෙස පමණක් දැකීම චිත්රපටය සරල කිරීමකි. ඔහු නව ලෝකයේ නිෂ්පාදනයකි. නමුත් එම නව ලෝකය මිනිසාට නිදහස ලබා දෙන අතරම, ඔහුගේ ආශාව පවා වෙළඳ භාණ්ඩයක් බවට පත් කරයි.
මෙහිදී වික්ටර්ගේ චරිතය විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේය. ඔහු ඇන්ටනීගේ පැරණි බලයට විකල්පයක් ලෙස පැමිණියද, අවසානයේදී ඔහුද බලයේ තර්කයෙන් මිදෙන්නේ නැත. එබැවින් පතිරාජ ගොඩනගන ආඛ්යානය තුළ පැරණි බලයත් නව බලයත් එකිනෙකට විරුද්ධ වුවත්, ඒ දෙක තුළම අධිපතිත්වයේ බීජ තිබේ.
හෙලන්ගේ ශරීරය: ආදරයේ දේශපාලනය
මෙම චිත්රපටය පන්ති අරගලයක් ලෙස කියවන විට අපට බොහෝ විට හෙලන් අමතක විය හැකිය. එය විශාල අඩුවකි. හෙලන් යනු චිත්රපටයේ ආදර කතාවේ කාන්තාව පමණක් නොවේ. ඇය පුරුෂ බලය, සමාජ සදාචාරය, ආශාව, පවුල සහ වෙළඳපොළ යන සියල්ල එකට ගැටෙන ස්ථානයකි.
හෙලන්ට ආදරය කරන පිරිමින් සිටිති. නමුත් ඇයව ආදරය කරනවාද, නැතහොත් ඇයව අයිති කර ගැනීමට උත්සාහ කරනවාද? මෙය ඉතා වැදගත් වෙනසකි. පතිරාජගේ චිත්රපටය සියුම්ව රසිකයන්ගෙන් අසන්නේ: “කාන්තාවක් අයිති කුමන පිරිමියාට ද?” යන්න නොව, “කාන්තාවක් කාගේ විය යුතු යැයි තීරණය කිරීමට පිරිමින්ට සහ සමාජයට ඇති අයිතිය කුමක්ද?” යන්නයි.
මේ අර්ථයෙන් “බඹරු ඇවිත්” යනු පන්ති දේශපාලනය පිළිබඳ චිත්රපටයක් පමණක් නොව, පුරුෂාධිපත්යය පිළිබඳද ප්රබල සිනමා විමසුමකි.
ආදරයත් අයිතියක් බවට පත්වන විට “බඹරු ඇවිත්” තුළ ආදරය සුන්දර පලායාමක් නොවේ. ආදරයත් සමාජ බල සබඳතාවලින් නිදහස් නැත.
පිරිමියෙකු කාන්තාවකට ආදරය කරන විට, එම ආදරය ඇයගේ ස්වාධීනත්වය පිළිගන්නවාද? නැතහොත් ඇය තමන් සතු කර ගැනීමට ඇති ආශාවක් බවට පත්වෙනවාද? මෙහිදී ආදරය සහ හිමිකාරිත්වය අතර සීමාව බොඳ වෙයි. ආදරය යැයි කියන දෙය තුළම අයිතිය පිළිබඳ අදහස සැඟවී තිබිය හැකිය. මෙය අදටත් අතිශය වැදගත් ප්රශ්නයකි.
ඇන්ටනී සහ වික්ටර් අතර ඇත්තේ කුමන වෙනසක්ද?
මෙය ගැටලුව චිත්රපටයේ දාර්ශනික ගැඹුර ස්පර්ශ කරනු දැකිය හැකිය. ඇන්ටන් පැරණි බලය නියෝජනය කරයි. වික්ටර් නව බලය නියෝජනය කරයි. එක් අයෙක් ප්රජාවේ සාම්ප්රදායික බලය මත රඳා සිටී. අනෙකා මුදල සහ වෙළඳපොළ මත රඳා සිටී. එහෙත් දෙදෙනාම අවසානයේ මිනිසුන් මත බලය පතති. [වික්ටර් රාජ්යයේ මර්දනීය හමුදාව ද ඇන්ටනී ධීවර ප්රජාව ද ]
මෙය අපට ඉතා වැදගත් දේශපාලන පාඩමක් කියා දෙයි: බලය වෙනස් වීම සහ බල සම්බන්ධතාව වෙනස් වීම යනු එකම දෙයක් නොවේ. පරණ බලධාරියා ඉවත් වී අලුත් බලධාරියෙකු පැමිණීමෙන් සමාජය ස්වයංක්රීයව නිදහස් නොවේ. බලය තමන්ගේ ස්වරූපය වෙනස් කරගනී.
පතිරාජගේ විශාලතම ජයග්රහණය
පතිරාජගේ සිනමාවට ඇති විශේෂත්වය වන්නේ ඔහු ප්රේක්ෂකයාට සරල පිළිතුරු ලබා නොදීමයි.
ඔහු චරිත සහතික නොලියයි: මේ මිනිසා හොඳය.
අර මිනිසා නරකය. මේ පන්තිය නිවැරදිය. අර පන්තිය වැරදිය, යන ආකාරයේ දේශපාලන ප්රකාශයක් යනු සිනමාවක් නොවේ. ඔහු අපව අපහසු තැනකට ගෙන යයි. ඔබ කාගේ පැත්තේද?
යන ප්රශ්නය වෙනුවට, ඔබ සිටින්නා පැත්ත තුළම ඇති බලය ඔබ දැක තිබේද? යන ප්රශ්නය අසයි.
මේ නිසා “බඹරු ඇවිත්” අදත් අපට නවතම සිනමාවක් සපයයි.
කේමදාසගේ සංගීතය සහ රූපය අතර ඇති නොපෙනෙන සංවාදය
චිත්රපටයේ සංගීතය ගැන වෙනම කතා කළ යුතුය. ප්රේමසිරි කේමදාසගේ සංගීතය මෙහි රූපයට අලංකාරයක් එකතු කරන පසුබිම් සංගීතයක් නොවේ. එය චිත්රපටයේ තවත් කටහඬකි. පතිරාජ රූපයෙන් පෙන්වන සමාජ ආතතිය කේමදාස ශබ්දයෙන් අපට අසන්නට සලස්වයි. ඒ නිසා “බඹරු ඇවිත්” යනු දෘශ්ය කෘතියක් පමණක් නොවේ. එය රූපයත් ශබ්දයත් අතර ගොඩනැඟෙන සමාජ සංවාදයකි.
බඹරු ඇවිත් සහ අද ශ්රී ලංකාව
අද අප සිටින්නේ වෙනස් ශ්රී ලංකාවකය. නමුත් “බඹරු ඇවිත්” තුළ ඇති ප්රශ්න වෙනස් වී නැත.
අදත් ගම සහ නගරය අතර පරතරය තිබේ.
අදත් සංවර්ධනයේ නාමයෙන් ප්රජාවන්ගේ ජීවන අවකාශ වෙනස් වේ. අදත් වෙළඳපොළ මිනිස් සබඳතා තුළට එදාටත් වඩා ඇතුළු වෙයි. අදත් දේශපාලන බලය ආර්ථික බලය සමඟ ගැටෙයි.
අදත් ආදරය, පවුල සහ ලිංගිකත්වය පුරුෂ බලය හා සමාජ සදාචාරය මඟින් පාලනය වේ.
එසේ නම් වසර හතළිස් අටකට පසුත් මේ චිත්රපටය අපට මෙතරම් සමීප වන්නේ ඒ නිසාය.
පතිරාජ රූගත කළේ 1978 පමණක් නොවේ. ඔහු රූගත කළේ ශ්රී ලංකා සමාජයේ දිගුකාලීන ව්යුහයක් ය.
ලෝක සිනමාවට ලංකාවෙන්
“බඹරු ඇවිත්” ශ්රී ලංකා සිනමා ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි කරගන්නා කෘතියක් වන්නේ එය අපේ සමාජය පිළිබඳ කතාවක් කියන නිසා පමණක් නොවේ. එය විශ්ව සිනමා භාෂාවෙන් ලංකාවේ සමාජය ගැන කතා කිරීමට සමත් වූ නිසාය.
කුඩා ධීවර ගම්මානයක්. මුහුද. තරුණයන් කිහිපදෙනෙක්. ආදරයක්. බල අරගලයක්. එහෙත් මේ සියල්ල එකතු වූ විට එය ශ්රී ලංකාව ඉක්මවා යයි. එය ලෝකයේ ඕනෑම තැනක මිනිසා සහ ප්රාග්ධනය අතර, සම්ප්රදාය සහ නවීනත්වය අතර, ආදරය සහ හිමිකාරිත්වය අතර, පුද්ගලයා සහ ප්රජාව අතර පවතින අරගලය බවට පත්වේ.
අවසානයේ අපට ඉතිරි වන ප්රශ්නය බඹරු ඇවිත්.
නමුත් බඹරු කවුද? යන්නයි. වික්ටර්ද? ඇන්ටනීද? නගරයද? ධනවාදයද? නවීනත්වයද?
පුරුෂාධිපත්යයද? නැතහොත් අප තුළම ඇති අයිති කර ගැනීමේ ආශාවද?
පතිරාජ පිළිතුරක් දෙන්නේ නැත. ඔහු කැමරාව අප වෙත හරවයි. එවිට අපට තේරෙන්නේ,
බඹරු පැමිණියේ බොහෝ කලකට පෙර බවය.
ඒ බඹරු අදත් අප වටා පියාසර කරති. වෙනස එකම එකකි. එදා පතිරාජ ඔවුන්ව කැමරාවෙන් දුටුවේය. අද අපට ඔවුන්ව අපේම ජීවිත තුළ දැකිය හැකිය.
ඒ නිසා “බඹරු ඇවිත්” නැවත නැරඹීම යනු පැරණි චිත්රපටයක් නැරඹීමක් නොවේ. එය අප ජීවත් වන සමාජයම නැවත සිනමාත්මක සංවේදනය සහ ආනන්දය සමග නැවත කියවීමකි.
(සටහන | ආචාර්ය අතුලසිරි සමරකෝන්)
Digital creator
Lecturer at Open University of Sri Lanka
Former Teaching assistant at University of Colombo
(උපුටා ගැනීම - Athulasiri Samarakoon ගේ ෆේස්බුක් පිටුවෙන්..)
2026 අගෝස්තු 12
