දිනකට තෙල් බැරල් මිලියන 5ක් ගෙන ගිය නැගෙනහිර-බටහිර ප්රධාන නළය ආරක්ෂිත පියවරක් ලෙස වසා දමයි
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියෙන් පසු රතු මුහුදේ පිවිසුමත් අර්බුදයකට: ලෝක තෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළට
මැදපෙරදිග කලාපයේ උත්සන්න වෙමින් පවතින යුදමය වාතාවරණය හමුවේ, සෞදි අරාබියේ ප්රධානතම තෙල් සැපයුම් මාර්ගයක් වන කිලෝමීටර් 1,200ක් දිගැති 'නැගෙනහිර-බටහිර' (East-West) නල පද්ධතිය පූර්වාරක්ෂක පියවරක් ලෙස තාවකාලිකව වසා දැමීමට එරට බලධාරීන් පියවර ගෙන තිබේ. ඉරාක දේශසීමා ආශ්රිත ප්රදේශයක සිට එල්ල වූ ඩ්රෝන ප්රහාර මාලාවක් හේතුවෙන් මෙම තීරණය ගෙන ඇති අතර, ඒ සමඟම යේමනයේ ඉරාන හිතවාදී හූති සටන්කාමීන් රතු මුහුදේ ප්රධාන පිවිසුම් දොරටුවක් අත්පත් කරගැනීම නිසා ජාත්යන්තර බලශක්ති සැපයුම දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇත.
ප්රහාරය සහ ඉරාකයේ ප්රතිචාරය
සෞදි අරාබියේ රියාද් සහ මදීනා කලාප අතර පිහිටි තෙල් පොම්පාගාර ඉලක්ක කර ගනිමින් මෙම ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල වී ඇති බව තහවුරු කර ඇත. ප්රහාරයෙන් කිහිපදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති අතර යටිතල පහසුකම්වලට සිදු වූ හානිය පිළිබඳ විමර්ශන ක්රියාත්මක බව සෞදි විදේශ අමාත්යාංශය පවසයි.
මෙම ප්රහාරය ඉරාක භූමියේ සිට ක්රියාත්මක වන ඉරාන හිතවාදී සටන්කාමීන් විසින් එල්ල කර ඇති බවට හෙළිවීමත් සමඟ, ඉරාක රජය වහා ක්රියාත්මක වී එරට දකුණු දිග මයිසාන් (Maysan) පළාතේ මෙහෙයුම් භාර හමුදා අණදෙන නිලධාරියා ධුරයෙන් පහ කර තිබේ. ඉරාක අගමැතිවරයා කළ ඉල්ලීමකට අනුව, සෞදි අරාබිය මේ මොහොතේ ප්රතිප්රහාර එල්ල කිරීමෙන් වැළකී සිටින නමුත් තම ආරක්ෂාව තහවුරු කරගැනීමට අවශ්ය ඕනෑම පියවරක් ගැනීමේ අයිතිය රඳවාගෙන සිටින බව රියාද් බලධාරීන් සඳහන් කරයි.
විකල්ප සැපයුම් මාර්ගය අවහිර වීම
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව පවතින යුදමය ගැටුම් හේතුවෙන් සාගර ප්රවාහනය ඇණහිට ඇති පසුබිමක, සෞදි අරාබිය සිය බොරතෙල් අපනයනය පවත්වාගෙන ගියේ මෙම නැගෙනහිර-බටහිර නල මාර්ගය හරහා රතු මුහුදේ 'යාන්බු' (Yanbu) වරාය වෙත තෙල් ගෙන ඒමෙනි.
ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 4ත් 5ත් අතර ප්රමාණයක්, එනම් දිනකට බැරල් මිලියන 4 සිට 5 දක්වා ප්රමාණයක් මෙම නළය හරහා ප්රවාහනය කෙරේ. මෙම මාර්ගය ද අක්රිය වීමත් සමඟ සෞදි බොරතෙල් සැපයුම වසර තිහකට වැඩි කාලයකින් වාර්තා වූ අවම මට්ටමට පහත වැටී ඇති බව ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) පෙන්වා දෙයි.
පෙරිම් දූපත හූතිවරුන් යටතට
මේ අතර, යේමනයේ ක්රියාත්මක හූති සටන්කාමීන් එරට බටහිර වෙරළ තීරය ඔස්සේ දැවැන්ත ඉදිරි ගමනක නිරත වෙමින්, බබ් එල්-මන්ඩෙබ් (Bab el-Mandeb) සමුද්ර සන්ධියේ මධ්යයේ පිහිටි ඉතා වැදගත් 'පෙරිම්' (Perim / Mayyun) දූපතේ පාලනය අත්පත් කරගෙන ඇත.
රතු මුහුද සහ ඒඩන් බොක්ක යා කරන මෙම පටු සමුද්ර මාර්ගයේ උපායමාර්ගික මර්මස්ථානයක් වන මෙම දූපත හූතිවරුන් සතු වීම, ගෝලීය වෙළෙඳ නෞකා ගමනාගමනයට එල්ල වූ සෘජු තර්ජනයක් ලෙස සැලකේ. හූති හමුදා ප්රකාශක යහියා සාරි සඳහන් කරන්නේ සෞදි නෞකා හැර අනෙකුත් සාමාන්ය නාවික ගමනාගමනයට බාධාවක් නොවන බවයි. කෙසේ වෙතත්, ඉන් කලාපීය නාවික ගමනාගමනය සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති අවිනිශ්චිතතාවය පහව ගොස් නැත.
ගෝලීය වෙළෙඳපොළට එල්ල වූ පීඩනය
දෙපසින්ම එල්ල වූ මෙම යුදමය බාධා හේතුවෙන් ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළ දැඩි කැළඹීමකට ලක්ව ඇති අතර, බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ඉහළ ගොස් තිබේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඩීසල් සිල්ලර මිල ද වාර්තාගත ලෙස ගැලුමකට ඩොලර් 6 සීමාව පසුකර ඇත.
පවතින තත්ත්වය හමුවේ සෞදි ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මාන් කුමරු ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් අමතමින් හූතිවරුන්ට එරෙහිව යුදමය සහාය ඉල්ලා ඇති බව වාර්තා වේ. ඊට ප්රතිචාර දක්වමින් ඇමරිකාව සෘජු හමුදාමය මැදිහත්වීමකින් තොරව බුද්ධි තොරතුරු සැපයීමට එකඟ වී ඇති බව රාජ්ය තාන්ත්රික ආරංචි මාර්ග තහවුරු කරයි. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් ඕමානයේ මැදිහත්වීමෙන් පැවැත්වීමට නියමිත කලාපීය සාකච්ඡා පිළිබඳව ද මෙතෙක් ස්ථිර එකඟතාවක් පළ වී නොමැති වීම නිසා ඉදිරි දින කිහිපය තුළ ජාත්යන්තර වෙළෙඳපොළ තවදුරටත් උණුසුම් වනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පුරෝකථනය කරති.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මුලාශ්රය :
රොයිටර්ස් පුවත් වාර්තාව (Reuters)
