මසකට අමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3ක වියදමක්; උද්ධමනය තවත් ඉහළ යන ලකුණු
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය හමුවේ ලෝක බලශක්ති සැපයුමට සහ ශ්රී ලංකාවට ඇති අවදානම
ඇමරිකාව ඉරානය සමඟ පවත්වන යුද මෙහෙයුම් වෙනුවෙන් මේ දක්වා වැය වී ඇති මුදල ඩොලර් බිලියන 38 ඉක්මවා ගොස් ඇති බවත්, ඉදිරියේදී මසකට තවත් ඩොලර් බිලියන 3 බැගින් එම වියදම් ඉහළ යනු ඇති බවත් අමෙරිකානු කොංග්රස් මණ්ඩලයේ අයවැය කාර්යාලය (CBO) නිකුත් කළ නවතම වාර්තාවක දැක්වේ.
මාස හයක පමණ කාලයක සිට ක්රියාත්මක වන මෙම යුදමය තත්ත්වය ලෝක ආර්ථිකයට මෙන්ම ගෝලීය වෙළෙඳපොළට ද සෘජු බලපෑම් එල්ල කරමින් සිටින බව ජාත්යන්තර ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
පතොරම් සහ මිසයිල හිඟය ගැන අනතුරු ඇඟවීමක්
කොංග්රස් අයවැය කාර්යාලයේ ඇස්තමේන්තුවලට අනුව, මෙම යුද මෙහෙයුම් සඳහා විශාලතම වියදමක් දැරීමට සිදුව ඇත්තේ අධි තාක්ෂණික මිසයිල සහ පතොරම් භාවිතය හේතුවෙනි. මෙලෙස ක්ෂය වන අවි ආයුධ තොග යථා තත්ත්වයට පත් කරගැනීම සඳහා තවත් වසර පහක පමණ කාලයක් ගතවනු ඇතැයි ගණන් බලා තිබේ.
මේ අතර, ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් (Pete Hegseth) සෙනෙට් මණ්ඩල හමුවේ ප්රකාශ කර ඇත්තේ යුද අවි සහ පතොරම් තොග යළි පිරවීම සඳහා ඩොලර් බිලියන 90ක හදිසි ප්රතිපාදන අවශ්ය වන බවයි. කෙසේ වෙතත්, පෙන්ටගනය සහ ධවල මන්දිරය අවධාරණය කරන්නේ ඕනෑම උපායමාර්ගික අභියෝගයකට මුහුණදීමට අවශ්ය ශක්තිය සහ සම්පත් අමෙරිකානු හමුදාව සතුව පවතින බවයි.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය සහ ලෝක වෙළෙඳපොළ
ලෝකයේ බොරතෙල් ප්රවාහනයෙන් 20%ක් පමණ සිදුවන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව මතුව ඇති බාධා සහ ගල්ෆ් කලාපයේ බලශක්ති මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර එල්ල වන ප්රහාර හේතුවෙන් ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ ඉන්ධන මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී. මෙම යුද තත්ත්වය හේතුවෙන් ඉදිරි වසරේ මුල් කාර්තුවේදී ලෝක උද්ධමනය 0.5%කින් පමණ තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි බවද CBO වාර්තාව අනාවැකි පළ කරයි.
ඊට අමතරව, අමෙරිකානු රාජ්ය ණය ප්රමාණය ඉතිහාසයේ පළමු වරට ඩොලර් ට්රිලියන 40 සීමාව පසුකර තිබීම ද සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණකි.
ශ්රී ලංකාවට එල්ල විය හැකි බලපෑම කුමක්ද?
මැදපෙරදිග කලාපයේ උද්ගතව ඇති මෙම තත්ත්වය ශ්රී ලංකාව වැනි ආනයන මත පදනම් වූ ආර්ථිකයන් කෙරෙහි ද ක්ෂේත්ර කිහිපයකින් බලපෑම් එල්ල කළ හැකිය:
ඉන්ධන මිල හා උද්ධමනය:
ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ඉහළ යාම මෙරට ඉන්ධන මිල සූත්රයට සහ විදුලි උත්පාදන වියදම් කෙරෙහි ඍජුව බලපෑ හැකිය.
නාවික ප්රවාහන ගාස්තු සහ සැපයුම් දාමය:
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමනයට එල්ල වන බාධා සහ රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ යාම හේතුවෙන් මෙරටට ගෙන්වන අත්යවශ්ය භාණ්ඩවල මිල ගණන් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
විදේශ ප්රේෂණ සහ සංචාරක ක්ෂේත්රය:
මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන ශ්රී ලාංකික ශ්රමිකයන්ගේ රැකියා සුරක්ෂිතතාව මෙන්ම මෙරටට ලැබෙන ප්රේෂණ ප්රවාහයන් කෙරෙහි ද කලාපීය නොසන්සුන්තාව බලපෑම් කළ හැකි සාධකයකි.
මෙම අර්බුදය තවදුරටත් දිග්ගැස්සුනහොත්, භාණ්ඩ ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම සහ විනිමය අනුපාත පීඩනය පාලනය කරගැනීම සඳහා ආසියානු රටවලට නව උපායමාර්ග වෙත යොමු වීමට සිදුවනු ඇතැයි ආර්ථික විද්යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර:
Reuters වාර්තාව: Iran war cost hits $38 billion, forecast to rise $3 billion a month, CBO says
Daily Maverick: International Coverage - Iran War Cost Hits $38 Billion
The Business Standard: US CBO Estimates Iran War Cost
