* ඩිජිටල් පරපුර ආණ්ඩු පෙරළුවත් රාජ්ය යාන්ත්රණය වෙනස් කිරීමේ ප්රායෝගික සීමා
* ප්රධාන ධාරාවේ මාධ්ය රික්තය මැද පස්වන බලවේගය නැගී ඒම සහ ආසියානු අත්දැකීම්
ආසියාතික කලාපය පුරා මෑතකාලීනව පැනනැඟුණු මහජන නැගිටීම්, තරුණ විරෝධතා සහ ඩිජිටල් සන්නිවේදනයේ බලපෑම පිළිබඳ ගැඹුරු දේශපාලනික හා මාධ්ය විශ්ලේෂණයක් TV සුප්රීම් නාලිකාවේ විකාශය වූ ‘මචං (MACHAN)’ වැඩසටහනේදී සාකච්ඡාවට බඳුන් විය.
ප්රවීණ මාධ්යවේදී ශානුක කරුණාරත්න සමඟ සංවාදයට එක්වෙමින්, ජාත්යන්තර මාධ්ය සංවර්ධන ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයකු මෙන්ම හිටපු රජයේ ප්රවෘත්ති අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වන ආචාර්ය රංග කලන්සූරිය පෙන්වා දුන්නේ, ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථන සහ සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ ක්ෂණිකව මතවාද ගොඩනගමින් පාලන තන්ත්රයන් අභියෝගයට ලක්කිරීමට තරුණ පරපුරට හැකියාව ලැබුණ ද, ඉන් අනතුරුව ස්ථාවර ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලියක් ස්ථාපිත කිරීම බරපතළ සංකීර්ණ අභියෝගයක් බවයි.
ආචාර්ය රංග කලන්සූරිය විසින් රචිත ‘The Youthquake: Emergence of the Fifth Estate vs The Captured Fourth in Asia’ නම් නවතම පර්යේෂණාත්මක ග්රන්ථය කොළඹ බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්යන්තර සම්මන්ත්රණ ශාලාවේදී (BMICH) එළිදැක්වීම නිමිත්තෙන් මෙම විශේෂ සංවාදය පැවැත්විණි.
ප්රධාන ධාරාවේ ‘හතරවන බලය’ සහ ඩිජිටල් ‘පස්වන බලය’
ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යුහය තුළ ව්යවස්ථාදායකය, විධායකය සහ අධිකරණයට පරිබාහිරව මහජන වගවීම වෙනුවෙන් ක්රියාත්මක වන ප්රධානතම ආයතනය හෙවත් ‘හතරවන බලවේගය’ (Fourth Estate) සම්ප්රදායික ජනමාධ්ය පද්ධතියයි. එහෙත් ආසියාතික කලාපය පුරා ප්රධාන ධාරාවේ මාධ්ය විවිධ දේශපාලනික හා වාණිජ න්යායපත්රවල ග්රහණයට (Media Capture) හසුවීමත් සමඟ, එම මාධ්ය කෙරෙහි පැවති ජනතා විශ්වාසය බිඳවැටීමේ ප්රවණතාවක් නිර්මාණය වූ බව ආචාර්යවරයා පෙන්වා දෙයි.
එම මාධ්ය රික්තය පිරවීම සඳහා ස්මාර්ට් දුරකථන සහ සමාජ මාධ්ය හරහා පුරවැසියන් විසින්ම තොරතුරු නිෂ්පාදනය කරමින් සංවිධානය වන ‘පස්වන බලවේගය’ (Fifth Estate) ඉදිරියට පැමිණ තිබේ. ප්රධාන මාධ්ය අභිබවා මහජන මතය හැසිරවීමටත්, මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවක් ඒකරාශී කරමින් දේශපාලන පරිවර්තනයන් සඳහා තල්ලුවක් ලබාදීමටත් මෙම ඩිජිටල් බලවේගය සමත්ව ඇති බව ශ්රී ලංකාව, බංග්ලාදේශය, නේපාලය, මියන්මාරය සහ ඉන්දුනීසියාව යන රටවල අත්දැකීම් අධ්යයනය කරමින් ඔහු පෙන්වා දෙයි.
කොළඹින් ඩකා සහ කත්මණ්ඩු දක්වා විහිදුණු රැල්ල
2022 වසරේදී ශ්රී ලංකාවේ ඇති වූ ජනතා නැගිටීම මෙන්ම, 2024 වසරේදී බංග්ලාදේශයේ ෂෙයික් හසීනා පාලනයට එරෙහිව පැනනැඟුණු ශිෂ්ය විරෝධතා සහ නේපාලයේ සිදුවීම් අතර කැපීපෙනෙන සමානකම් පවතින බව මෙම වැඩසටහනේදී අනාවරණය විය. රටින් රටට විරෝධතා පැනනැගීමට බලපෑ ආසන්න හේතු වෙනස් වුව ද, දූෂණය, පවුල්වාදය, පාරදෘශ්යභාවය නොමැතිකම සහ ආර්ථික අසමානතාව හමුවේ තාරුණ්යය වීදි බැසීමේ මූලික චේතනාවන් පොදු ස්වරූපයක් ගන්නා බව හෙතෙම සඳහන් කළේය.
විශේෂයෙන්ම නේපාලයේ පැවති අර්බුදය හමුවේ සාම්ප්රදායික දේශපාලන පක්ෂ ප්රතික්ෂේප කරමින්, සමාජ මාධ්ය හරහා විශාල ජනප්රියත්වයක් හිමිකරගත් රැප් ගායකයෙකු මෙන්ම ඉංජිනේරුවරයෙකු වූ බාලේන් ෂා (Balen Shah) වැනි නායකත්වයන් පෙරට පැමිණීම ඩිජිටල් පරපුරේ නැගිටීමට සුවිශේෂී උදාහරණයක් ලෙස සාකච්ඡා කෙරිණි.
ආණ්ඩු පෙරළීම සහ රාජ්ය යාන්ත්රණය වෙනස් කිරීමේ වෙනස
කෙසේ වෙතත්, ඩිජිටල් අවකාශයේ සක්රිය වන පස්වන බලවේගයට පාලන තන්ත්රයන් අභියෝගයට ලක්කිරීමට හැකි වුවද, ඉන් අනතුරුව ස්ථාවර ආයතනික රාමුවක්, වගවීමක් සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලන ක්රමවේදයක් පවත්වාගෙන යාම බරපතළ ප්රායෝගික අභියෝගයක්ව පවතින බව ආචාර්ය කලන්සූරිය පෙන්වා දුන්නේය.
"දේශපාලනිකව ආණ්ඩුවක බලය ලබාගත්ත ද, මුල්බැසගත් රාජ්ය යාන්ත්රණයේ (State Machinery) පවතින සංකීර්ණතා සහ ආයතනික ක්රමවේදයන් එක රැයකින් සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් කිරීම අතිශය දුෂ්කර කාර්යයක්. ක්රමවේද වෙනසක් (System Change) සිදුවීමට කාලය, පරිණතභාවය සහ මනා උපායමාර්ගික ප්රවේශයක් අවශ්යයි," යනුවෙන් ඔහු පැහැදිලි කළේය. නේපාලය සහ බංග්ලාදේශය වැනි රටවල විරෝධතාවල නිරත වූ බොහෝ තරුණ ක්රියාකාරිකයින්ටද පාලන තන්ත්ර වෙනසකින් පසුව ආයතනික වශයෙන් අපේක්ෂිත ප්රතිඵල ලබාගැනීමේදී මෙවැනි අභියෝගවලට මුහුණදීමට සිදුව ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේය.
ඩිජිටල් අභියෝග, මාධ්ය නියාමනය සහ වෘත්තීයභාවය
සමාජ මාධ්ය අවකාශය පුරවැසි හඬ නගාසිටුවීමට අවස්ථාව සලසන අතරතුරම, ව්යාජ තොරතුරු (Disinformation) පැතිරීම, වෛරී ප්රකාශන සහ ඇල්ගොරිතම බලපෑම් හේතුවෙන් සමාජය ධ්රැවීකරණය වීමේ අවදානමද මෙහිදී සාකච්ඡාවට ගැනිණි.
එබැවින් පස්වන බලවේගයේ වර්ධනය සාදරයෙන් පිළිගන්නා අතරම, නීතිමය හා සදාචාරාත්මක රාමුවක් තුළ ක්රියාත්මක වන ස්වාධීන, වෘත්තීය සහ විමර්ශනාත්මක ප්රධාන ධාරාවේ මාධ්ය පද්ධතියක් රටක ප්රජාතන්ත්රවාදී සෞඛ්යය වෙනුවෙන් තවදුරටත් අත්යවශ්ය සාධකයක් බව ආචාර්යවරයා අවධාරණය කළේය. එසේම ශ්රී ලංකාවේ මාධ්ය ක්ෂේත්රයේ වෘත්තීයභාවය සහ ආචාරධර්ම ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා ස්වයං-නියාමනයකට පමණක් සීමා නොවී, රජය සහ මාධ්ය පාර්ශවකරුවන් එක්ව ක්රියාත්මක වන සහ-නියාමන (Co-regulation) ක්රමවේදයක් මෙන්ම වරලත් මාධ්යවේදී ආයතනයක් බිහිවීම කාලීන අවශ්යතාවක් බව ද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
TV සුප්රීම් හි විකාශය වූ සම්පූර්ණ වැඩසටහන මතු විඩියෝවෙන් නරඹන්න
'ද ලීඩර්' පුවත් වාර්තාව: The Youthquake: Emergence of the Fifth Estate vs The Captured Fourth in Asia
'ගරාජ් ප්රඩක්ෂන්' වෙතින් නිෂ්පාදය කෙරෙන 'මචං (MACHAN) | '' වැඩසටහන සතියේ සෑම බදාදා දිනකම රාත්රී 9.30ට TV සුප්රීම් රුපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය කෙරෙන අතර ඊට සමගාමිව ඩයලොග් TV (12) හා පියෝ TV (122) නාලිකා ඔස්සේ විකාශය වේ.
