බොරතෙල් බැරලයක් ඩොලර් 108 ඉක්මවයි: ගෝලීය සැපයුමට බරපතළ තර්ජනයක්.
ලෝක වෙළෙඳපොළ උඩුයටිකුරු වීමෙන් ශ්රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු රටවලට එල්ල විය හැකි ආර්ථික බලපෑම.
මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින අර්බුදය තවදුරටත් පුළුල් කරමින්, සෞදි අරාබිය සහ යේමනයේ ඉරාන හිතවාදී හූති සටන්කාමීන් අතර දරුණු හමුදාමය ගැටුම් යළි ආරම්භ වී තිබේ. පසුගිය දින කිහිපය තුළ දෙපාර්ශ්වය අතර හුවමාරු වූ ගුවන් සහ මිසයිල ප්රහාර හේතුවෙන් කලාපීය ආරක්ෂාව මෙන්ම ජාත්යන්තර බලශක්ති සැපයුම ද දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇති බව ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කරයි.
දෙපාර්ශ්වයෙන් දැඩි ප්රහාර
වාර්තා වන අන්දමට, හූති සටන්කාමීන් විසින් සෞදි අරාබියේ ප්රධාන තෙල් වරායක් වන යාන්බු (Yanbu) සහ කමීස් මුෂයිත් (Khamis Mushait) හි පිහිටි ගුවන් හමුදා කඳවුරක් ඉලක්ක කර ඩ්රෝන සහ මිසයිල ප්රහාර එල්ල කර ඇත. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් සෞදි ප්රමුඛ හමුදා යේමනය තුළ පිහිටි හූති ඉලක්ක වෙත ගුවන් ප්රහාර මාලාවක් එල්ල කර තිබේ.
මේ අතර, මක්කම ශුද්ධ නගරයට ආසන්න ගුවන් සීමාවට ඇතුළු වීමට උත්සාහ කළ හූති ඩ්රෝන යානයක් සිය ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති මගින් විනාශ කළ බව සෞදි බලධාරීන් පවසන මුත්, හූති ප්රකාශක යහියා සාරි එම චෝදනාව ප්රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ එය හුදු ප්රචාරක ප්රකාශයක් පමණක් බවයි. එමෙන්ම සෞදි F-15 ප්රහාරක යානයක් බිම හෙලූ බවට හූතිවරුන් ප්රකාශ කළද, රියාද් පාලනය ඒ පිළිබඳව මෙතෙක් කිසිදු නිල තහවුරු කිරීමක් සිදු කර නොමැත. තත්ත්වය උග්රවීමත් සමඟ සෞදි-යේමන් දේශසීමාවේ සිට සැතපුම් 20ක කලාපය තුළ ගමන් කිරීමෙන් වළකින ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සිය රාජ්ය සේවකයින්ට දැඩි සංචාරක සීමා පනවා ඇත.
තෙල් නළ මාර්ගයට හානි සහ ගෝලීය සැපයුම් අර්බුදය
මෙම ගැටුමේ වඩාත්ම සංවේදී බලපෑම එල්ල වී ඇත්තේ ගෝලීය ඉන්ධන වෙළෙඳපොළටයි. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ පවතින අවහිරතා මඟහරිමින් බොරතෙල් ප්රවාහනය සඳහා සෞදි අරාබිය ප්රධාන වශයෙන් භාවිත කළ 'East-West' තෙල් නළ පද්ධතියට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් පසු එහි කටයුතු තාවකාලිකව ඇණහිට තිබේ. වෙළෙඳපොළ විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම නළ මාර්ගය දිගුකාලීනව අක්රිය වුවහොත්, ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 4ක් පමණ එකවර අහිමි විය හැකි බවයි.
කෙසේ වෙතත්, අමෙරිකානු බලශක්ති ලේකම් ක්රිස් රයිට් මාධ්ය වෙත පවසා ඇත්තේ ඉදිරි දින කිහිපය තුළ අදාළ නළ මාර්ගය ඔස්සේ තෙල් බෙදාහැරීම් යළි ආරම්භ කිරීමට හැකිවනු ඇති බවයි. එසේ වුවද, සැපයුම සීමා වේ යැයි පවතින බිය හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බ්රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 108 ආසන්න මට්ටමක පවතී.
ශ්රී ලංකාවට ඇතිවිය හැකි ආර්ථික බලපෑම
ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ඉහළ යෑම ශ්රී ලංකාව වැනි ආනයන මත යැපෙන රටවලට සෘජුව බලපාන ප්රධාන සාධකයකි. බොරතෙල් මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා දිගින් දිගටම පැවතුණහොත්, මෙරට ක්රියාත්මක වන මිල සූත්රයට අනුව දේශීය ඉන්ධන මිල සංශෝධනය වීමේ ඉඩකඩක් පවතී.
එය හුදෙක් ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යෑමක් පමණක් නොව, භාණ්ඩ බෙදාහැරීමේ පිරිවැය ඉහළ යෑම හරහා මෙරට උද්ධමනය සහ ජීවන වියදම කෙරෙහි ද වක්ර බලපෑමක් එල්ල කළ හැකිය. ඊට අමතරව, මැදපෙරදිග කලාපයේ දහස් සංඛ්යාත ශ්රී ලාංකික ශ්රමිකයන් සේවය කරන බැවින්, කලාපීය ස්ථාවරත්වය මෙරටට ලැබෙන විදේශ ප්රේෂණ කෙරෙහි ද තීරණාත්මක සාධකයකි.
රාජ්ය තාන්ත්රික ගැටලුව සහ ඉදිරි දැක්ම
වසර ගණනාවක් පැවති සටන් විරාමයෙන් පසු රතු මුහුදේ බබ් එල්-මන්ඩෙබ් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිත දූපත් කිහිපයක පාලනය හූති සටන්කාමීන් නතු කරගැනීමත් සමඟ අර්බුදය තවදුරටත් සංකීර්ණ වී ඇත. ඕමානයේ පැවති රහසිගත සාකච්ඡාවලදී ඇමරිකානු නෞකාවලට ප්රහාර එල්ල නොකරන බවට හූතිවරුන් එකඟ වී ඇති බව වාර්තා වුවද, සෞදි අරාබියට එල්ල වන ප්රහාර හමුවේ සෘජු හමුදාමය සහාය ලබා දෙනවාද නැද්ද යන්න පිළිබඳව වොෂින්ටනය දැඩි රාජ්ය තාන්ත්රික උභතෝකෝටිකයකට මුහුණ දී සිටී.
ඉදිරි දින කිහිපය තුළ සෞදි තෙල් නළ මාර්ගය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සහ කලාපයේ නාවික ගමනාගමනයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම මත ලෝක වෙළෙඳපොළේ ස්ථාවරත්වය තීරණය වනු ඇත.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර:
Reuters වාර්තාව: Saudis pound Yemen, Houthis fire at Saudi, as Middle East war spreads
Trading Economics (බලශක්ති වෙළෙඳපොළ තොරතුරු): Brent Crude Oil Market Updates
