: පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වයක්" ලෙස හඳුන්වමින් පහළ නිලධාරීන් බිලිදීමේ දෙබිඩි පිළිවෙතක්
KPMG සහ SL-CERT අනතුරු ඇඟවීම් ගණන් නොගැනීමෙන් රුපියල් මිලියන 750ක් රටට අහිමි වූ හැටි : පාලකයින්ගේ නොසැලකිල්ල නිසා රටට අහිමි වූ රුපියල් මිලියන 750ක මහජන මුදල ගැන එජාපයෙන් ප්‍රහාරයක්
ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5ක (රුපියල් මිලියන 750කට අධික) විදේශ ණය මුදල් අතුරුදහන් වීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (COPF) නිකුත් කළ වාර්තාව සත්‍යයෙන් අඩක් පමණක් හෙළිදරව් කරන ලේඛනයක් බවත්, එමඟින් අසාර්ථක වූ ඉහළ නිලධාරීන් රැකීමට උත්සාහ කර ඇති බවත් එක්සත් ජාතික පක්ෂය චෝදනා කරයි. 2016 පැරණි විද්‍යුත් තැපැල් පද්ධති භාවිත කිරීම, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා හැරීම සහ මුදල් අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා ඇතුළු බලධාරීන්ගේ අධීක්ෂණ පරතරය මෙම දැවැන්ත මහජන මුදල් හානියට සෘජුවම බලපා ඇති බව එජාපය පෙන්වා දෙයි.
එක්සත් ජාතික පක්ෂය නිකුත් කළ නිවේදනය
ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5 ක (රුපියල් මිලියන 750 කට වැඩි) විදේශ ණය වංචාව පිළිබඳ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ (COPF) වාර්තාව යනු සත්‍යයෙන් අඩක් පමණක් පවසන ලේඛනයකි. හැකර්වරුන් මුදල් සොරා ගත්තේ කෙසේද යන්න එහි සාර්ථකව විස්තර කරන නමුත්, ඊට ඉඩ සැලසූ ඉහළ පෙළෙහි නිලධාරීහූ සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂා කරති.
ජනතාවට නම්, මේ වාර්තාව රජයේ අකාර්යක්ෂමතාව සහ අභිප්‍රායාන්විතව සිදුකළ තොරතුරු වසන් කිරීම පිළිබඳ පැහැදිලි සාක්ෂියකි. COPF වාර්තාව දුර්වල වීමට හේතු සහ වත්මන් පාලනය ජනතාවගේ මුදල් ආරක්ෂා කිරීමට අපොහොසත් වූයේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ විශ්ලේෂණයක් පහත දැක්වේ.
1. පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වය" (Systemic Failure) යන නිදහසට කරුණ සහ ඉහළ නායකත්වය ආරක්ෂා කිරීම
වාර්තාව පුරාම "පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වය" (system-wide failures) සහ "ක්‍රියා පටිපාටිමය හිඩැස්" (procedural gaps) වැනි යෙදුම් නැවත නැවතත් භාවිතා කරයි. දේශපාලනයේදී, කිසිදු නිශ්චිත පුද්ගලයෙකුට චෝදනා එල්ල නොවීමට වගබලා ගැනීමේ පහසුම ක්‍රමය වන්නේ "පද්ධතියට" බැන වැදීමය.
යථාර්ථය නම් ඩොලර් මිලියන ගණනක මුදල් හුවමාරු කිරීමට පරිගණක විසින් අවසර ලබා නොදේයි. ඒ සඳහා අවසර දෙන්නේ මිනිසුන්ය.
භාණ්ඩාගාරයේ සහ අමාත්‍යාංශයේ අසාර්ථකත්වය -
මහජන මුදල් පිළිබඳ ප්‍රධාන ගණන්දීමේ නිලධාරියා වන්නේ භාණ්ඩාගාර ලේකම්වරයා වන අතර, අවසාන දේශපාලන වගකීම දරන්නේ මුදල් අමාත්‍යවරයාය. ණය සංක්‍රාන්ති සමයේදී නිශ්චිත මාර්ගෝපදේශ, දුර්වල පාලනය සහ අභ්‍යන්තර පාලනයන්හි සම්පූර්ණ අඩුවක් පැවති බව වාර්තාවේ පැහැදිලිව සඳහන් වේ. එසේ වුවද ඉහළ පෙළෙහි නායකයින් වෙත වාර්තාව මගින් කිසිදු ඍජු චෝදනාවක් එල්ල කර නැත.
පහළ නිලධාරීන් බිලිදීම -
"රාජකාරිය පැහැර හැරීම" වැනි සැර වචන භාවිත කරමින් රජය විසින් මධ්‍යම මට්ටමේ නිලධාරීන් සිව්දෙනෙකුගේ වැඩ තහනම් කර ඇත. නමුත් ඉහළ කළමනාකාරීත්වයේ ක්‍රියා කලාපය විස්තර කිරීමේදී, වාර්තාව එහි භාෂාව "සම්බන්ධීකරණ ගැටලු" ලෙස ලිහිල් කරයි.
මෙය පැහැදිලි දෙබිඩි පිළිවෙතකි. පහළ සේවකයින්ට ඔවුන්ගේ රැකියා අහිමි වන අතර, බිඳ වැටුණු පද්ධතිය නිර්මාණය කළ ඉහළ නිලධාරීහූ ඔවුන්ගේ තනතුරු ආරක්ෂා කර ගනිති.
2. දැඩි තොරතුරු තාක්ෂණ (IT) නොසැලකිල්ල: අපරාධකරුවන්ට කරන ලද ඍජු ආරාධනය
මෙය ඉතා දියුණු, වළක්වා ගත නොහැකි සයිබර් ප්‍රහාරයක් බව ජනතාවට ඒත්තු ගැන්වීමට රජයට අවශ්‍ය වී ඇත. නමුත් වාර්තාවේ ඇති තොරතුරු මගින් එය අසත්‍යයක් බව ඔප්පු වේ. මෙය උදාසීන බව නිසා හැකර්වරුන්ට කරන ලද විවෘත ආරාධනයකි.
කල් ඉකුත් වූ ආරක්ෂාව -
විදේශ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව (ERD) භාවිතා කර ඇත්තේ 2016 වසරේ පැරණි විද්‍යුත් තැපැල් (email) සේවාදායකයකි. මේ පද්ධතිය සඳහා වන ප්‍රධාන ප්‍රවාහයේ සහයෝගය මීට වසර ගණනාවකට පෙර අවසන් වූ අතර, හදිසි යාවත්කාලීන කිරීම් 2025 ඔක්තෝබර් 14 වැනි දින සම්පූර්ණයෙන්ම නතර විය.
නියමිත කාලරාමුව -
හැකර්වරුන් මුදල් සොරකම් කිරීම ආරම්භ කළේ 2025 නොවැම්බර් මැද භාගයේදීය. එනම් රජය එහි ආරක්ෂක යාවත්කාලීන කිරීම් නතර කර හරියටම මාසයකට පසුවය.
දැනුවත්ව ගණන් නොගත් අනතුරු ඇඟවීම් -
සොරකමට වසරකට පෙර, KPMG සහ SL-CERT විසින් සිදුකරන ලද ස්වාධීන විගණන මගින් මුදල් අමාත්‍යාංශයේ තොරතුරු තාක්ෂණ පද්ධතියට බහු-සාධක සත්‍යාපනය (MFA) වැනි මූලික ආරක්ෂාවක් නැති බවට පැහැදිලිවම අනතුරු අඟවා තිබුණි. ඉහළ නායකත්වය මෙම අනතුරු ඇඟවීම් ගණන් ගත්තේ නැත. මෙය සයිබර් අර්බුදයක් නොවේ. මෙය රටට රුපියල් මිලියන 750 ක් අහිමි කළ නායකත්වයේ අසාර්ථකත්වයකි.
3. අමාත්‍යවරයාගේ සම්පූර්ණ වගකීම් පැහැර හැරීම
සෛවරී ණය කළමනාකරණය දශක ගණනාවක් තිස්සේ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) විසින් සුරක්ෂිතව හසුරුවන ලදී. මේ කාර්යය මුදල් අමාත්‍යාංශය යටතේ ඇති නව රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයට (PDMO) ගෙන යාමට රජය තීරණය කළේය.
මාස 18 ක අන්ධ කලාපය -
මේ ආයතන දෙකට ආරක්ෂිතව සංක්‍රමණය වීමට 2024 නොවැම්බර් සිට 2026 මාර්තු දක්වා මාස 18 ක කාලයක් තිබුණි. 2024 අංක 33 දරන රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනතට අනුව 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය පිහිටුවා එහි කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී. ඉන්පසු රාජ්‍ය ණය පිළිබඳ නීතිමය වගකීම PDMO වෙත පැවරිණි.
මීට අමතරව, රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනතේ 8 වැනි වගන්තිය මගින් සම්බන්ධීකරණ කාරක සභාවක් පිහිටුවන අතර, ඊට අමාත්‍යවරයා විසින් පවරනු ලබන කාර්යයන් ඉටුකිරීමේ බලතල ඇතුළත් වේ. මාස 18 ක සංක්‍රාන්ති කාලය ආවරණය වන පරිදි PDMO වෙත ලිඛිතව මාර්ගෝපදේශ හෝ උපදෙස් හෝ නිකුත් කිරීමට 7 වැනි වගන්තිය යටතේ ඇති බලතල භාවිතා කිරීමට අමාත්‍යවරයා අපොහොසත් විය.
ප්‍රමාද වී නීති රීතිවලට අත්සන් තැබීම -
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සහ නව කාර්යාලය අතර විධිමත් අවබෝධතා ගිවිසුම (MoU) අත්සන් කරන ලද්දේ 2026 මාර්තු 9 වැනි දින ය. එනම් සොරකම 2026 ජනවාරි මාසයේදී අවසන් වී මාස කිහිපයකට පසුවය.ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 52 (2) වගන්තිය යටතේ අමාත්‍යවරයා භාරයේ ඇති දෙපාර්තමේන්තු සහ අනෙකුත් ආයතන අධීක්ෂණය කිරීමේ වගකීම මුදල් අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා සතුවේ. ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සහ රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය යන දෙකම පවතින්නේ මුදල් අමාත්‍යවරයා යටතේය. මුදල් අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා ප්‍රමාද නැතිව අවම වශයෙන් 2025 ජනවාරි වන විටවත් මහ බැංකුව සහ නව කාර්යාලය අතර විධිමත් අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කර ඇති බවට වගබලා ගත යුතුව තිබුණි.
ආරක්ෂිත ජාලය ඉවත් කිරීම -
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සතුව දැඩි, බහු-ස්තර තහවුරු කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් තිබුණි. අමාත්‍යවරයා විසින් නිකුත් කරන ලද මාර්ගෝපදේශ නැතිවීම හමුවේ, ආරක්ෂක පරීක්ෂා සකස් නොකර නව කාර්යාලයට ඩොලර් මිලියන ගණනක් ගෙවීම ආරම්භ කිරීමට ඉහළ පාලකයින් ඉඩ දුන් අතර, එමගින් හැකර්වරුන් වහාම ප්‍රයෝජන ගත් හැකි අධි-අවදානම් සහිත පරිසරය නිර්මාණය විය.
4. මහජනතාවගෙන් තොරතුරු සඟවා ගැනීමේ සංස්කෘතිය
සොරකම සිදු වූයේ 2025 නොවැම්බර් සහ 2026 ජනවාරි අතර කාලයේදීය, නමුත් "පරීක්ෂණ ආරක්ෂා කිරීමේ" මුවාවෙන් රජය මාස ගණනාවක් ජනතාවගෙන් සත්‍යය වසා තැබීය. සැබවින්ම, මේ ප්‍රමාදය භාවිතා කළේ දේශපාලන බලපෑම කළමනාකරණය කර ගැනීමටය. තවද, 2026 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රථම වරට කැඳවූ අවස්ථාවේදී COPF කාරක සභාව හමුවේ පෙනී සිටීම මුදල් අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයා පැහැදිලිවම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, එයින් පාර්ලිමේන්තු වගවීම පිළිබඳ සම්පූර්ණ නොසැලකිල්ල පෙන්නුම් කරනු ලැබීය.
තීන්දුව: පාලනයේ අසාර්ථකත්වයකි
COPF වාර්තාව අවසන් වන්නේ එහි බලතල පවතින්නේ රාජ්‍ය මුදල් දෙස බැලීමට මිස අපරාධමය හෝ නීතිමය හෝ වගකීම් තීරණය කිරීමට නොවන බව පවසමිනි. එසේ වුවද, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 148 වැනි වගන්තිය (මහජන මුදල් කෙරෙහි පාර්ලිමේන්තුවේ බලය) යටතේ ඊට වගකිවයුත්තන් පාර්ලිමේන්තුවට ගෙන ඒමේ වගකීම කාරක සභාවට ඇත.
මේ පාඩුවට ඍජුවම වගකිව යුතු අය, එනම් මුදල් අමාත්‍යවරයා සහ මුදල් අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා පිළිබඳව සඳහන් කිරීම COPF වාර්තාව මගින් මග හැර ඇති අතර, මෙය රාජකාරිය පැහැර හැරීමකි. තවද, වාර්තාව ආයතනික ආවරණයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට රජයට එයින් ඉඩ සැලසේ.
ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5 ක අලාභය තාක්ෂණික දෝෂයක් නොවන බවත්, එය සිය ආයතන අධීක්ෂණය කිරීමට අපොහොසත් වූ, වෘත්තීය ආරක්ෂක අනතුරු අඟවීම් ගණන් නොගත් සහ බදු ගෙවන්නන්ගේ මුදල් සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂා නොකර තැබූ රජයක සෘජු ප්‍රතිඵලය බවත් විපක්ෂය ජනතාවට මතක් කර සිටී.
මෙය ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ සිට PDMO වෙත වගකීම් සංක්‍රමණය වීම අධීක්ෂණය කිරීමට මුදල් අමාත්‍යවරයා සහ අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයා අපොහොසත් වීම නිසා මහජන මුදල් අහිමි වීමේ සෘජු ප්‍රතිඵලයකි.
2026 ජුලි 26
