ඉන්දියා-ලංකා බදු ගිවිසුම යාවත්කාලීන වෙයි: ආයෝජනවලට සහ බදු ආදායමට නව මුහුණුවරක්!

බදු මගහැරීම් වැළැක්වීමේ රීති තද වෙද්දී ද්විපාර්ශ්වික ආයෝජනවලට සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ජාලයේ යාවත්කාලීනතාවයට එල්ල වන අභියෝග


ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින ද්විත්ව බදු අත්හැරීමේ ගිවිසුම (DTAA) නවීකරණය කිරීමට සහ යාවත්කාලීන කිරීමට දෙරට පියවර ගෙන තිබේ. අන්තර්ජාතික මට්ටමින් සිදුවන බදු වංචා සහ බදු මගහැරීම් වැළැක්වීම උදෙසා මෙම පියවර ගෙන ඇති අතර, මෙම තදබල නීතිරීති හේතුවෙන් ඉදිරි ද්විපාර්ශ්වික ආයෝජන සහ ව්‍යාපාරික ව්‍යුහයන් කෙරෙහි එල්ල විය හැකි බලපෑම පිළිබඳව මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුළ දැඩි සංවාදයක් නිර්මාණය වී ඇත.  

2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී අත්සන් කරන ලද මෙම සංශෝධිත ප්‍රෝටෝකෝලය (Protocol) 2026 ජූනි මාසයේ සිට බලාත්මක කර ඇති අතර, ඉන්දියාව විසින් 2027 අප්‍රේල් 01 දින ආරම්භ වන මුදල් වසරේ සිට මෙම නව ප්‍රතිපාදන අනුගමනය කරන බව නිල වශයෙන් දැනුම් දී ඇත.

ප්‍රධාන සංශෝධන සහ 'PPT' පරීක්ෂණය

මෙම ගිවිසුම් සංශෝධනයේ ප්‍රධානතම වෙනස්කම වන්නේ ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් 'ප්‍රධාන අරමුණ තක්සේරු කිරීමේ පරීක්ෂණය' (Principal Purpose Test - PPT) ඇතුළත් කිරීමයි. මෙමඟින් බදු අධිකාරීන්ට බලතල හිමිවන්නේ යම් ව්‍යාපාරික ගනුදෙනුවක් හෝ ආයෝජන ව්‍යුහයක් සකස් කර ඇත්තේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම බදු සහන ලබාගැනීමේ අරමුණින් නම්, අදාළ ගිවිසුම් සහන අහෝසි කිරීමටයි.  

එමෙන්ම, ගිවිසුමේ පෙරවදන ද යාවත්කාලීන කර ඇති අතර, ද්විත්ව බදු අත්හැරීම යන්නෙන් බදු මගහැරීමට හෝ ව්‍යාජ ලෙස ගිවිසුම් සහන ලබාගැනීමට (Treaty Shopping) ඉඩකඩ සැලසීම අදහස් නොවන බව පැහැදිලිව දක්වා ඇත. මෙම පියවර OECD සහ G20 සංවිධානවල 'Base Erosion and Profit Shifting' (BEPS) ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව සිදුකර ඇත.  

ආයෝජන සහ ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයට බලපෑම

මෙම සංශෝධනය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් ඩිලොයිට් (Deloitte) ශ්‍රී ලංකා සහ මාලදිවයින් හි බදු අංශ ප්‍රධානී සහ හවුල්කාරිනී ෂර්මේන් තිලකරත්න  සඳහන් කරන්නේ, ව්‍යාපාරික ආයතන හුදෙක් නීතිමය ලේඛනවලට පමණක් සීමා නොවී සිය අන්තර්ජාතික ගනුදෙනුවල සැබෑ වාණිජමය අරමුණ (Commercial Purpose) තහවුරු කිරීමට අවධානය යොමුකළ යුතු බවයි.  

රඳවා ගැනීමේ සමාගම් (Holding companies), මූල්‍ය සම්පාදන ක්‍රමවේද, බලපත්‍ර ගිවිසුම්, සහ වක්‍ර මුදල් හුවමාරු කිරීම් වැනි සියලු අංශ ඉදිරියේදී බදු අධිකාරීන්ගේ දැඩි පරීක්ෂාවට ලක්වීමට ඉඩ ඇත.

කෙසේ වෙතත්, මෙම නීති රීති තදවීම හේතුවෙන් දෙරට අතර ක්‍රියාත්මක වන සුළු හා මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ආයෝජකයන්ට සහ සංකීර්ණ කලාපීය මෙහෙයුම් සහිත සමාගම්වලට නීතිමය සහ පරිපාලනමය පිරිවැය ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.

ශ්‍රී ලංකා බදු පද්ධතියේ ප්‍රමාදය සහ අනාගත අභියෝගය

මෙම වර්ධනයන් හමුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ගිවිසුම් යාවත්කාලීන කිරීමේ මන්දගාමී පියවරයන් ද කරළියට පැමිණ ඇත. ශ්‍රී ලංකාව මෙතෙක් බහුපාර්ශ්වික සම්මුතියට (Multilateral Instrument - MLI) එකඟ වී නොමැති අතර, ඒ හේතුවෙන් සෑම රටක් සමඟම තනි තනිව ද්විපාර්ශ්වික සාකච්ඡා හරහා ගිවිසුම් සංශෝධනය කිරීමට සිදු වේ.  

ජාත්‍යන්තර බදු නීති වේගයෙන් වෙනස් වන පසුබිමක, ශ්‍රී ලංකාව සිය සමස්ත ද්විත්ව බදු ගිවිසුම් ජාලයම යාවත්කාලීන කිරීමේ සහ නවීකරණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව මතු වී ඇත.  

රාජ්‍ය ආදායම සුරක්ෂිත කරගැනීම සහ බදු වංචා වැළැක්වීම අත්‍යවශ්‍ය වන අතරම, සංකීර්ණ නීතිමය බාධාවන් මඟින් සාධාරණ සහ නීත්‍යානුකූල අන්තර්ජාතික ආයෝජන අඩපණ නොවන පරිදි සමබර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන යාම බලධාරීන් හමුවේ ඇති ප්‍රධාන අභියෝගයයි.


ද්විත්ව බදු අත්හැරීමේ ගිවිසුම් (DTAA) යනු රටවල් දෙකක් අතර ආයෝජන සහ වෙළඳ කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා එකම ආදායම මත දෙවරක් බදු අයවීම වැළැක්වීමට ඇති කරගන්නා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ගිවිසුම් වේ. කෙසේ වෙතත්, බහුජාතික සමාගම් විසින් බදු අඩුවෙන් අයකරන රටවල් හරහා ව්‍යාජ ආයෝජන ව්‍යුහයන් සකස් කරමින් (Treaty Shopping) බදු ගෙවීමෙන් මිදීමට මෙම ගිවිසුම් අවභාවිත කළ බැවින්, OECD සංවිධානය විසින් සියලුම ද්විපාර්ශ්වික බදු ගිවිසුම් සඳහා 'PPT' වැනි දැඩි අවභාවිත විරෝධී (Anti-abuse) රීති හඳුන්වා දෙන ලදී.

(සටහන : සම්පත් ධීරසේකර )

මුලාශ්‍රය :

Modernised India-Sri Lanka Tax Treaty Brings Gains and New Challenges