ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 13 වන සංශෝධනය සහ යාවත්කාලීන දත්ත නොමැති වීම හේතුවෙන් දේපළ බදු ක්‍රියාත්මක කිරීමේ නීතිමය හා ප්‍රායෝගික බාධා
2027 අයවැය යෝජනා මඟින් මෙරට දෙවන සහ ඊට වැඩි අමතර නිවාස හා දේපළ (Secondary Properties) ඉලක්ක කරගනිමින් දේපළ බද්දක් (Property Tax) හඳුන්වා දීමට ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) යෝජනා කර තිබුණද, රජය එම යෝජනාවට එකඟ වී නොමැති බව වාර්තා වේ.
රජයේ දැනට පවතින ආදායම් මාර්ග හරහා අපේක්ෂිත රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට හැකිව ඇති බැවින් මෙවැනි නව බද්දක් හඳුන්වා දීමේ අවශ්‍යතාවක් පැන නොනගින බව රජයේ මතය වී තිබේ.
IMF යෝජනාව සහ රජයේ ස්ථාවරය
2023 වසරේ සිට ක්‍රියාත්මක වන ලෝක බැංකු සහ IMF විස්තීරණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) යටතේ රාජ්‍ය ආදායම ඉහළ නංවා ගැනීමේ එක් පියවරක් ලෙස මෙම දෙවන නිවාස බද්ද පනවන ලෙස IMF නියෝජිතයන් අයවැය සාකච්ඡාවලදී යෝජනා කර ඇත.
කෙසේ වෙතත්, 2027 අයවැය සඳහා ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිත ආදායම් උපායමාර්ග ප්‍රමාණවත් බවත්, දැනටමත් ආදායම් ඉලක්ක සපුරාලීමට සමත්ව ඇති බවත් රජය මූල්‍ය අරමුදල වෙත දැනුම් දී තිබේ. එමෙන්ම මෙරට සමස්ත දේපළ හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ නිවැරදි හා යාවත්කාලීන දත්ත පද්ධතියක් (Database) නොමැති වීම හේතුවෙන් එවැනි බද්දක් අය කිරීම සඳහා දීර්ඝ කාලයක් සහ සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියක් අවශ්‍ය වන බව ද රජය පෙන්වා දී ඇත.
ව්‍යවස්ථාපිත සහ ප්‍රායෝගික ගැටලු
2023 වසරේදී ඇති කරගත් මුල් එකඟතාවලට අනුව 2025 වන විට සමස්ත රටම ආවරණය වන පරිදි දේපළ බද්දක් හඳුන්වා දීමට නියමිතව තිබුණි. නමුත් 2024 පෙබරවාරි මාසයේදී සිදුකළ තාක්ෂණික අධ්‍යයනයකදී ඊට ප්‍රධාන බාධා දෙකක් මතු විය.
* 13 වන සංශෝධනයේ බාධාව:
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 13 වන සංශෝධනයට අනුව දේපළ ආශ්‍රිත බදු ආදායම් අය කරගැනීමේ බලතල පළාත් සභාවලට හිමිව තිබීම නිසා මධ්‍යම රජයට සෘජුවම බදු පැනවීමට නීතිමය බාධා පැවතීම.
* තක්සේරු දත්ත නොමැතිකම:
මෙරට පවතින දේපළ මිලියන පහකට ආසන්න සංඛ්‍යාව පිළිබඳ යාවත්කාලීන සහ භාවිත කළ හැකි නිසි දත්ත තක්සේරු දෙපාර්තමේන්තුව සතුව නොතිබීම.
ආදේශක බදු සහ අනාගත තත්ත්වය
මෙම ව්‍යවස්ථාපිත ගැටලුව මඟහැරීම සඳහා 2024 අගෝස්තු මාසයේදී අනුමාන ගෘහ කුලී ආදායම් බද්දක් (Imputed Rental Income Tax) 2025 අප්‍රේල් මාසයේ සිට ක්‍රියාත්මක කිරීමට මූල්‍ය අරමුදල යෝජනා කළද, 2024 නොවැම්බර් මැතිවරණයෙන් පසුව බලයට පත් වත්මන් රජය එය ප්‍රායෝගික නොවන බව තීරණය කරමින් ඉවත් කිරීමට පියවර ගත්තේය.
2027 අයවැය තුළ මෙම බද්ද ඇතුළත් නොකළද, ඉදිරි වසරවලදී දේපළ බද්දක් හඳුන්වා දෙන ලෙස ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් රජයට දිගින් දිගටම බලපෑම් කිරීමේ වැඩි ප්‍රවණතාවක් පවතින බව මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරයි.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි යටතේ රාජ්‍ය මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය ඇති කිරීම සඳහා රාජ්‍ය ආදායම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) නියමිත ප්‍රතිශතයක් දක්වා ඉහළ නංවා ගැනීම අනිවාර්ය වේ. සෘජු බදු ආදායම් වැඩි කරගැනීමේ උපායමාර්ගයක් ලෙස දේපළ බදු සහ ධන බදු (Wealth Tax) හඳුන්වා දීමට IMF ලොව පුරා රටවලට උපදෙස් දෙනු ලබන අතර, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල පවතින පරිපාලනමය සහ නීතිමය බාධා හේතුවෙන් එම බදු ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ප්‍රායෝගික සංකීර්ණතා මතුවේ.
මුලාශ්‍රය :
Govt resists IMF push for property tax
