සුරේෂ් සලේ සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය නිකුත් කළ ඉතාම බරපතළ නිවේදනය, ශ්‍රී ලංකාවේ දිසානායක රෙජීමය විසින් නැවත නැවතත් මඟහැර ඇති ප්‍රශ්නයකට මුහුණ දීමට බල කර ඇත. එම ප්‍රශ්නය වන්නේ, විමර්ශනයක් සාක්ෂි මත පදනම් වූ නඩු කටයුත්තක් බවට පත්වීමට පෙර එය දේශපාලන ආඛ්‍යානයක් බවට පත්වූ විට, ඒ සඳහා වගකිව යුත්තේ කවුද? යන්නයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ ක්‍රියාපටිපාටි යටතේ ක්‍රියාත්මක වන මණ්ඩලයක නිලධාරීන් සිව්දෙනෙකු, සලේ රඳවා තබා ගැනීම, ඔහුට සිදු වූ බවට කියැවෙන වධහිංසා, අවමන් සහගත සැලකීම, නීතිමය සහාය වෙත පනවා ඇති සීමා සහ ඔහුගේ පිරිහෙමින් පවතින සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් බරපතළ කනස්සල්ල පළ කර තිබේ. මෙය ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් නිකුත් වූ අනතුරු ඇඟවීමක් වන අතර, එහි අර්ථය වන්නේ රාජ්‍යය විසින් සිදුකරන ලද ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳවද විමර්ශනයක් සිදුකළ යුතු බවයි.
PTA රැඳවුම් නියෝග සහ වධහිංසා චෝදනා
සලේ 2026 පෙබරවාරි 25 වැනිදා පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාරය සම්බන්ධ විමර්ශනයකට අදාළව අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. ඉන් අනතුරුව, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) යටතේ ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් රැඳවුම් නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී. පසුව, ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් තවදුරටත් රැඳවුම් නියෝග නිකුත් කරමින් ඔහුගේ රැඳවුම් කාලය දීර්ඝ කරන ලදී. මෙය ලේඛනගතව ඇති විධායක බලය ක්‍රියාත්මක කිරීමකි.
මෙම පසුබිම තුළ, PTA යටතේ ඔහු තවදුරටත් රඳවා තබා ගැනීම සඳහා ඇති කරුණුමය සහ නීතිමය පදනම පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමක් ලබාදෙන ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඉල්ලා සිටී. එයට, නඩු වාර්තාවේ ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොතිබූ බවට සහ සලේට වාසිදායක හෙවත් ඔහුගේ නිදොස්භාවයට අදාළ විය හැකි තොරතුරු නිසි ලෙස සලකා නොබැලූ බවට ඉදිරිපත් වී ඇති චෝදනාද ඇතුළත් වේ.
අත්අඩංගුවේ සිටියදී ඔහුට සිදුවූ බවට චෝදනා කර ඇති අමානුෂික සැලකීම මෙම ප්‍රශ්නය වඩාත් බරපතළ කරයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සන්නිවේදනයේ සඳහන් වන්නේ, සලේ නිලධාරීන් සහ අනෙකුත් රැඳවියන් ඉදිරියේ නිරුවත් කර, මාංචු දමා, පාපොච්චාරණයක් ලබා ගැනීම සඳහා පීඩනයට ලක් කරමින් අවමන් සහගත ලෙස සලකා ඇති බවට චෝදනා එල්ල වී ඇති බවයි. මීයන්ගෙන් ගහන කුඩා සිර මැදිරිය, අඛණ්ඩ ආලෝකය, දැඩිලෙස නින්ද අහිමි කිරීම සහ පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ සම්බන්ධ වීම සීමා කිරීම පිළිබඳවද එහි සඳහන් වේ.
පිරිහෙන සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සහ රාජ්‍යයේ වගකීම
වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ, වධහිංසා සහ කෲර, අමානුෂික හා අවමන් සහගත සැලකීම් පිළිබඳ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් තමන් “දැඩි ලෙස කනස්සල්ලට පත්ව සිටින” බව එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයන් ප්‍රකාශ කර තිබීමයි. අධිකරණ නියෝග මත සිදුකළ වෛද්‍ය පරීක්ෂණ එම චෝදනා “තහවුරු කරන බව පෙනී යන” බවද ඔවුහු සඳහන් කළහ.
ඉන් අනතුරුව ඔහුගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය බරපතළ ලෙස පිරිහුණි. සලේ උපවාසයක් ආරම්භ කළ අතර, රෝහල්ගත කරනු ලැබීය. පසුව ඔහුට හෘදය සම්බන්ධ ප්‍රතිකාරද අවශ්‍ය විය. ඉන් අනතුරුව වෛද්‍ය මණ්ඩලයක් අධිකරණයට දැනුම් දුන්නේ ඔහුගේ හෘදය විශාල වී ඇති බවත්, එයට උපකරණයක් සවි කර ඇති බවත්ය.
ඔහු තවදුරටත් රෝහල් ප්‍රතිකාර යටතේ සිටින අතර, ඔහුගේ රැඳවුම් තත්ත්වයද අඛණ්ඩව පවතී. ඔහු රඳවා තැබුවේ රාජ්‍යයයි. එබැවින් ඔහුගේ ජීවිතය සහ ශාරීරික අඛණ්ඩතාව සම්බන්ධයෙන් රාජ්‍යයට ඉහළ වගකීමක් පැවරේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ජාත්‍යන්තර සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතියේ (ICCPR) 6 වැනි වගන්තිය යටතේ මෙම මූලධර්මය අවධාරණය කර තිබේ.
දේශපාලන ප්‍රශ්නය ආරම්භ වන්නේ මෙතැනිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් වැදගත් විමර්ශනවලින් එකකට චෝදනා ලැබ සිටින පුද්ගලයකු, සම්පූර්ණ සහ පරීක්ෂාවට ලක් කළ හැකි සාක්ෂි මත පදනම් වූ නඩු කටයුත්තක් මහජනතාව ඉදිරියේ තවමත් සම්පූර්ණයෙන් ඉදිරිපත් කර නොමැති අවස්ථාවක, මෙතරම් අසාමාන්‍ය පීඩනයකට ලක් කර ඇත්තේ ඇයි?
කුමන්ත්‍රණ න්‍යාය සහ දප්පුලගේ නිහඬතාව
පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර සම්බන්ධයෙන් වගකීම තීරණය කළ යුතුය. එහෙත් සාක්ෂි වෙනුවට සැකය ආදේශ කිරීමෙන් එම වගකීම ඉටු කළ නොහැකිය. වසර ගණනාවක් පුරා මහජනතාවට ප්‍රහාර පිටුපස සිටි බව කියන මහමොළකරුවන්, සැඟවුණු ක්‍රියාකාරීන් සහ දේශපාලන වාසි ලැබූ පාර්ශ්වයන් පිළිබඳ එකිනෙකට වෙනස් න්‍යායන් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
හිටපු නීතිපති දප්පුල ද ලිවේරා 2021 දී ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කළේ මෙම ප්‍රහාර පිටුපස “මහා කුමන්ත්‍රණයක්” (Grand Conspiracy) පැවති බවයි. ප්‍රහාරවල වේලාවන්, ඉලක්ක, ස්ථාන සහ ක්‍රම සම්බන්ධයෙන් බුද්ධි තොරතුරු තිබීම එවැනි කුමන්ත්‍රණයක සාක්ෂි බව ඔහු පැවසීය. කෙසේ වෙතත්, පසුව ත්‍රස්ත විමර්ශන කොට්ඨාසය එම ප්‍රකාශ සම්බන්ධයෙන් ඔහුගෙන් ප්‍රශ්න කිරීමට උත්සාහ කළ අවස්ථාවලදී, ඔහු අවස්ථා තුනකදීම පෙනී සිටියේ නැත. අනතුරුව අභියාචනාධිකරණය ඔහු අත්අඩංගුවට ගැනීම හෝ ඔහුගේ ප්‍රකාශය සටහන් කර ගැනීම වළක්වන අතුරු නියෝගයක් නිකුත් කළේය.
හිටපු නීතිපතිවරයකු ජාතික ආරක්ෂාවට සම්බන්ධ අපරාධයක් පිළිබඳව අසාමාන්‍ය ප්‍රසිද්ධ චෝදනාවක් ඉදිරිපත් කරන්නේ නම්, එම චෝදනාවේ සාක්ෂිමය පදනම නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලියක් තුළ, මහජනතාව සහ අධිකරණය ඉදිරියේ විවෘතව පරීක්ෂා කළ හැකි විය යුතුය. කුමන්ත්‍රණ න්‍යායක් හිටපු නීතිපතිවරයකුගෙන් පැමිණි පමණින් මහජන සත්‍යයක් බවට පත් විය නොහැකිය.
පල්ලියේ ස්ථාවරය සහ මූල්‍ය විනිවිදභාවය
දේශපාලන ආඛ්‍යානයන් සම්බන්ධයෙන්ද එම මූලධර්මයම අදාළ විය යුතුය. කාදිනල් මැල්කම් රංජිත් පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාරය පිළිබඳ විමර්ශනයට දේශපාලන මැදිහත්වීමක්, දේශපාලන වාසි ලබාගැනීමක් සහ බලපෑම් කිරීමක් සිදුවී ඇති බවට නැවත නැවතත් චෝදනා ඉදිරිපත් කර තිබේ. 2022 දී ඔහු ප්‍රකාශ කළේ මෙම ප්‍රහාර දේශපාලන හැසිරවීමකට උදාහරණයක් බවත්, දේශපාලන වාසි ලබාගැනීම සඳහා බලධාරීන් ප්‍රහාර සිදුවීමට ඉඩ හැර තිබිය හැකි බවත්ය. මෙම ප්‍රකාශ ජාතික මට්ටමේ සංවාදය හැඩගැස්වීමට බලපා තිබේ. එහෙත් දේශපාලන බලපෑමක් පැවතීම අපරාධමය කුමන්ත්‍රණයක සාක්ෂියක් නොවේ.
කාදිනල්වරයා සහ ඔහුට සමීප පිරිස තවත් වෙනස් ආකාරයේ ප්‍රශ්නයකටද පිළිතුරු දිය යුතුය. පල්ලිය රාජ්‍යයෙන් විනිවිදභාවය ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, එම විනිවිදභාවය දෙපාර්ශ්වයටම එකසේ අදාළ විය යුතුය. පාප් ෆ්‍රැන්සිස් විසින් යුරෝ 100,000ක් (රුපියල් මිලියන 37.2ක්) බලපෑමට ලක් වූ පවුල් අතර බෙදා දීම සඳහා රදගුරු පදවි අරමුදල් වෙත ලබා දුන් බවට ලේඛනගත සාක්ෂි තිබේ. එමෙන්ම සමාගම් සහ සංවිධානද කාදිනල්වරයාට සම්බන්ධ අරමුදල් සඳහා දායක වී තිබේ.
එබැවින් එම මුදල් සම්බන්ධයෙන් මූල්‍ය විනිවිදභාවය ඉල්ලා සිටීම සාධාරණ මහජන ප්‍රශ්නයකි. එහෙත් එය මුදල් අවභාවිත කළ බවට චෝදනා කිරීමට සාධාරණත්වයක් ලබා නොදෙන බව සත්‍යයකි. නමුත්, විගණනය කළ ගිණුම් ප්‍රසිද්ධ කළ යුතුය; ලැබුණු මුදල් හඳුනාගත හැකි ආකාරයෙන් දැක්විය යුතුය; ඒවා බෙදා දුන් ආකාරය පැහැදිලි කළ යුතුය; ඉතිරිව ඇති මුදල් ප්‍රමාණයද පෙන්විය යුතුය.
තෝරාගත් මානව හිමිකම් සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රශ්නාවලිය
සලේට අමානුෂික ලෙස සැලකීම සම්බන්ධයෙන් එල්ල වී ඇති චෝදනා පිළිබඳව පල්ලිය ප්‍රසිද්ධියේ සීමිත අවධානයක් පමණක් යොමු කිරීමද විමර්ශනයට ලක්විය යුතු කරුණකි. පාස්කු ප්‍රහාරයේ වින්දිතයන් වෙනුවෙන් යුක්තිය ඉල්ලා සිටීම නිවැරදිව සිදුකරන ආගමික ආයතනයකට මානව ගරුත්වය සම්බන්ධයෙන් තෝරාගත් ප්‍රවේශයක් ගත නොහැකිය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කර ඇති නිරුවත් කිරීම, අවමන් කිරීම, සෞඛ්‍ය තත්ත්වය පිරිහීම සහ තවදුරටත් අයහපත් සැලකීම්වලට ලක්වීමේ අවදානම පිළිබඳ චෝදනා, වින්දිතයන් වෙනුවෙන් කතා කරන බව පවසන ඕනෑම පුද්ගලයකුගේ කනස්සල්ලට හේතු විය යුතුය. යුක්තිය රඳා පැවතිය යුත්තේ චෝදනාවට ලක්වූ පුද්ගලයා ජනප්‍රියද, බලවත්ද, සොල්දාදුවෙක්ද, බුද්ධි අංශ නිලධාරියෙක්ද, නැතහොත් හිටපු බුද්ධි අංශ ප්‍රධානියෙක්ද යන්න මත නොවේ.
එමෙන්ම පිළිතුර ප්‍රචාරණයක් හෝ ප්‍රචාරක මෙවලමක්ද නොවිය යුතුය. ශ්‍රී ලංකාව තුළ දේශපාලන පණිවුඩකරණය, පක්ෂග්‍රාහී මාධ්‍ය, ක්‍රියාකාරීන් සහ කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන් ප්‍රචාරය කරන්නන්ගෙන් සමන්විත බලවත් පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබේ. එය නැවත නැවතත් අවිනිශ්චිත කරුණු නිශ්චිත සත්යයන් බවටත්, සැකකරුවන් සංකේතමය චරිත බවටත් පත් කර තිබේ. සමහර ආඛ්‍යානයන් සලේ ප්‍රහාරයේ ප්‍රධාන සැලසුම්කරුවකු ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, තවත් ආඛ්‍යානයන් ඔහු අසාධාරණ ලෙස චෝදනාවට ලක්වූ පුද්ගලයකු ලෙස ඉදිරිපත් කර තිබේ. මෙම කිසිදු ලේබලයකට සාක්ෂි වෙනුවට පෙනී සිටිය නොහැකිය. චෝදනා ඉදිරිපත් වන විට මහජනතාවට ලේඛන, සාක්ෂි, අධිකරණ වෛද්‍ය හා විද්‍යාත්මක කරුණු සහ අධිකරණ තීන්දු දැකගැනීමට අයිතිය තිබේ.
රැඳවුම් තත්ත්වය, වධහිංසා, නීතිමය ප්‍රවේශය, වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර, සාක්ෂි, විමර්ශනයේ ස්වාධීනත්වය සහ තවදුරටත් හානියක් සිදුවීමෙන් ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිත ප්‍රශ්න අටකට රාජ්‍යය පිළිතුරු දිය යුතු බව එක්සත් ජාතීන් රජයෙන් ඉල්ලා සිටී. නිලධාරීන්ට එරෙහි පැමිණිලි තවදුරටත් සලකා බලමින් පවතින අවස්ථාවක, සලේ නැවත අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ (CID) භාරයට යැවීම වැළැක්වීම සඳහා අවශ්‍ය ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳවද එහි අවධානය යොමු කර තිබේ.
සාක්ෂි මත පදනම් වූ යුක්තියක අවශ්‍යතාව
වඩාත්ම බලවත් කරුණ වන්නේ, මෙම නඩුව වටා ක්‍රියාත්මක වන දේශපාලන යාන්ත්‍රණය නොව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් සලේගේ ජීවිතය සහ ශාරීරික අඛණ්ඩතාව ආරක්ෂා කිරීම වහාම අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණක් ලෙස ඉදිරිපත් කර තිබීමයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ආයතනද එම මූලධර්මයම අනුගමනය කළ යුතුය.
පාස්කු ප්‍රහාරයේ වින්දිතයන්ට සත්‍යය දැනගැනීමට අයිතිය ඇත. චෝදනාවට ලක්වූ පුද්ගලයකු ලෙස සලේට සාධාරණ නීතිමය ක්‍රියාවලියකට (due process) හිමිකම ඇත. ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) මගින් ජාත්‍යන්තර සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (ICCPR), වධහිංසාවට එරෙහි සම්මුතිය හෝ ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට ඇති වගකීම් උල්ලංඝනය වන්නේ නැති බව රාජ්‍යය අවබෝධ කරගත යුතුය.
රඳවා තැබීමෙන් මානව ගරුත්වය අහෝසි නොවේ. චෝදනාවක් එල්ල කිරීමෙන් අයිතිවාසිකම් අහෝසි නොවේ. එමෙන්ම එය පළිගැනීම සඳහා බලපත්‍රයක්ද ලබා නොදේ. සලේට එරෙහි සාක්ෂි ශක්තිමත් නම්, ඒවා අධිකරණය හමුවේ පරීක්ෂාවට ලක්විය යුතුය. ඒවා දුර්වල නම්, ඔහු තවදුරටත් රඳවා තබාගෙන සිටින්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කළ යුතුය. සාක්ෂි නොසලකා හැර තිබේ නම්, ඒ පිළිබඳව විමර්ශනය කළ යුතුය. වධහිංසා සිදුවී තිබේ නම්, ඊට වගකිව යුතු පුද්ගලයන්ට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක විය යුතුය.
බලවත් පුද්ගලයන් විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති කුමන්ත්‍රණ චෝදනාවලට සාක්ෂි තිබේ නම්, ඒවා ඉදිරිපත් කළ යුතුය. එවැනි සාක්ෂි නොමැති නම්, එම චෝදනා දේශපාලනික සත්යයන් ලෙස ක්‍රියා කිරීමට ඉඩ දීම නතර කළ යුතුය. මෙය සුරේෂ් සලේ ආරක්ෂා කිරීමක් නොවේ. මෙය මියගිය අය වෙනුවෙන් වගවීම ඉල්ලා සිටින ශ්‍රී ලංකාව, ජීවත්ව සිටින පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන්ද වගවීම අත්හැරිය නොහැකි බවට වූ මූලධර්මය ආරක්ෂා කිරීමකි.
උපුටා ගැනීම හා මුල් මූලාශ්‍රය:
ලේඛිකාව විසින් ශ්‍රී ලංකා ගාර්ඩියන් වෙබ් අඩවියට සපයන ලද මුල් ලිපිය: Sri Lanka Guardian - Who Is Accountable for Suresh Sallay?
වැඩිදුර කියවීම සඳහා:
එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ නියෝජිතයන්ගේ ලිපිය
UN Human Rights Special Procedures - Country Communications
International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) - UN OHCHR