රේගු-බැංකු ඩිජිටල් සම්බන්ධතාවයේ අඩුව, බංකොලොත්භාවයේ අවදානම් පිරිවැය සහ 2025 නව පනතේ ක්‍රියාත්මකභාවය
පාර්ලිමේන්තු අනාවරණය සහ ජාවාරමේ ස්වභාවය
අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමේ මුවාවෙන් ව්‍යාජ ලේඛන හදමින් වසර දෙකකට අධික කාලයක් පුරා ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියනයකට අධික (රුපියල් බිලියන 340කට ආසන්න) මුදලක් විදේශයන් වෙත යැවීමේ දැවැන්ත මූල්‍ය මංකොල්ලයක් පිළිබඳ තොරතුරු එළිදැක්වී තිබේ.
ජනාධිපති සහ මුදල් අමාත්‍ය අනුර කුමාර දිසානායක විසින් පාර්ලිමේන්තුවේදී සිදුකරන ලද විශේෂ ප්‍රකාශයත් සමඟ මෙම සිදුවීම පිළිබඳව දැඩි සමාජ සහ දේශපාලනික අවධානයක් යොමු විය.
මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා කිසිදු භෞතික පැවැත්මක් නොමැති ව්‍යාජ සමාගම් 105ක් ලියාපදිංචි කර, දිවයිනේ ප්‍රධාන වාණිජ බැංකු 13ක් පුරා ගිණුම් 227ක් විවෘත කර ඇත.
අනතුරුව අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ සඳහා අත්තිකාරම් ගෙවීම් ලෙස නිකුත් කළ ටෙලිග්‍රැෆික් ට්‍රාන්ස්ෆර් (TT) 26,108ක් ඔස්සේ අදාළ මුදල් විදේශයන් වෙත විමධ්‍යගත කර තිබුණද, එම මුදල්වලට අනුරූපීව එකදු භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් හෝ ශ්‍රී ලංකා රේගුව හරහා රට තුළට ඇතුළු වී නොමැති බව විමර්ශනවලදී තහවුරු වී තිබේ.
ව්‍යාජ ආනයන මූල්‍ය ජාවාරම - ප්‍රධාන දත්ත සංග්‍රහය
| පිටමන් කළ මුදල: ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1 (රුපියල් බිලියන 340කට ආසන්නයි)
| භාවිත කළ ව්‍යුහය: ව්‍යාජ සමාගම් 105ක්, ප්‍රධාන වාණිජ බැංකු 13ක ගිණුම් 227ක්, TT ගෙවීම් 26,108ක්
| ප්‍රධාන පද්ධතිමය දුර්වලතාව: ශ්‍රී ලංකා රේගුවේ ASYCUDA පද්ධතිය සහ වාණිජ බැංකු පද්ධති අතර සෘජු ඩිජිටල් සබඳතාවක් නැතිකම
| විමර්ශන පියවර:ප්‍රධාන සැකකරු ජෙෆ්රි මොහොමඩ් FCID මගින් අත්අඩංගුවට; CID මගින් සමාගම් 21ක් ඉලක්ක කර විමර්ශන
| නීතිමය මෙවලම: 'අපරාධවලින් උපයාගත් දේපළ පිළිබඳ පනත' (2025) හරහා ඔප්පු කිරීමේ භාරය විත්ති පාර්ශ්වයට පැවරීම
පද්ධතිමය සිදුරු සහ බහු-ආයතනික පරීක්ෂණ
වාණිජ බැංකු පද්ධතිය සහ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය (FIU) පවතිද්දී මෙවැනි මූල්‍ය කාන්දුවක් සිදුවීමට මූලිකම හේතුව වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකා රේගුවේ ASYCUDA පද්ධතිය සහ වාණිජ බැංකු අතර සෘජු ඩිජිටල් සබඳතාවක් නොමැති වීමයි.
තවමත් මුද්‍රිත කඩදාසි ලේඛන භාවිත කිරීම නිසා ජාවාරම්කරුවන්ට ව්‍යාජ රේගු ලේඛන සකස් කරමින් බැංකු පද්ධතිය රැවටීමට අවකාශ ලැබී තිබේ.
මෙම පද්ධතිමය කඩාවැටීම සම්බන්ධයෙන් රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (CoPF) හමුවට මහ බැංකුව, ශ්‍රී ලංකා රේගුව සහ වාණිජ බැංකු ප්‍රධානීන් කැඳවා බහු-ආයතනික පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලෙසට පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් ඉල්ලීම් කර ඇත.
මේ වන විට මූල්‍ය විමර්ශන කොට්ඨාසය (FCID) මගින් මෙහි ප්‍රධාන සැකකරුවෙකු ලෙස සැලකෙන ජෙෆ්රි මොහොමඩ් නැමැත්තා අත්අඩංගුවට ගෙන ඇති අතර, අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුව (CID) මගින් අදාළ සමාගම් 21ක් කේන්ද්‍ර කරගනිමින් විමර්ශන පවත්වයි.
බංකොලොත්භාවයේ පිරිවැය සහ ඉදිරි නීතිමය පියවර
ව්‍යාජ ආනයන මංකොල්ලයට අමතරව, 2022 වසරේ රට බංකොලොත් බව ප්‍රකාශ කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ණයවර ලිපි (LC) ජාත්‍යන්තරව පිළිනොගැනීම හේතුවෙන් ඛනිජ තෙල් ඇතුළු අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ගෙන්වීමේදී ඩොලර් මිලියන 750ත් බිලියන 1ත් අතර අමතර අවදානම් අධිභාරයක් (Risk Premium) සහ ප්‍රමාද ගාස්තු ගෙවීමට සිදුවීම ද ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් කළේය.
මෙලෙස විදේශයන් වෙත පිටමන් කරන ලද වත්කම් ආපසු ලබාගැනීම උදෙසා 2025 අප්‍රේල් මාසයේදී සම්මත කරන ලද "අපරාධවලින් උපයාගත් දේපළ පිළිබඳ පනත" භාවිත කිරීමට නීතිමය ඉඩකඩ පවතී.
එම පනත මගින් 'ඔප්පු කිරීමේ භාරය' (Burden of Proof) විත්ති පාර්ශ්වය වෙත පවරා ඇති අතර, අදාළ ඩොලර් ප්‍රමාණය නීත්‍යානුකූල ව්‍යාපාර සඳහා යැවූ බව ඔප්පු කිරීමට අපොහොසත් වන්නේ නම්, අධිකරණ තීන්දුවකට පෙර වුවද එම වත්කම් රාජසන්තක කිරීමේ බලතල පවතී.
එමෙන්ම 2026 වසරේදී පැවැත්වෙන මූල්‍ය කාර්ය සාධක බලකායේ (FATF) ඇගයීමේදී ශ්‍රී ලංකාව නැවත 'අළු ලැයිස්තුවට' (Grey List) ඇතුළත් වීම වැළැක්වීමට නම්, ශ්‍රී ලංකා රේගුව සහ බැංකු පද්ධතිය ඒකාබද්ධ කෙරෙන 'Single Window' ඩිජිටල් පද්ධතිය වහාම ස්ථාපිත කළ යුතු බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
මෙම සමස්ත මංකොල්ලය විග්‍රහ කරමින් ''රෙඩ් ඇලට් '' විශේෂාංගය මතු පළවේ.
