ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලන සංවාදය අද බොහෝවිට ගොඩනැගෙන්නේ “අසාර්ථක රාජ්යය” (Failed State) යන අදහස වටාය.
ආර්ථික අර්බුදය, පාලන අර්බුදය, දූෂණය, සහ ජනතා විශ්වාසය බිඳවැටීම යන සියල්ල එකට ගත් විට බොහෝ දෙනා ප්රශ්නය අසන්නේ මෙයයි.
ශ්රී ලංකාව අසාර්ථක රාජ්යයක් බවට පත්වූයේ ඇයි?
මෙයට සාමාන්යයෙන් ලබාදෙන පිළිතුර නම්:
අසාර්ථක නායකත්වය.
එය සම්පූර්ණයෙන් වැරදි නොවේ. නමුත් එය සම්පූර්ණ සත්යය ද නොවේ.
මෙහි තවත් ගැඹුරු ප්රශ්නයක් තිබේ.
අසාර්ථක නායකත්වය නිර්මාණය කරන්නේ කවුද?
එය පුද්ගලයන්ගේ දෝෂයක්ද, නැතිනම් පද්ධතියේ දෝෂයක්ද?
අපගේ ලිපි මාලාවේ පසුගිය ලිපියේ ද අපි සඳහන් කළේ පරිවර්තනීය නායකත්වය බිහිවන්නේ විචාරශීලී පුරවැසි සංස්කෘතියක් තුළ බවය. එවැනි සංස්කෘතියක් නොමැති විට පරිවර්තනීය නායකත්වයක් බිහිවීමට ද අවස්ථාවක් නොමැත.
එම නිසා ශ්රී ලංකාවේ අර්බුදය තේරුම් ගැනීමට නම් නායකයන් ගැන පමණක් නොව ප්රජාතන්ත්රවාදී පද්ධතිය ගැන ද විමසුමක් කළ යුතුය.
මැතිවරණ ප්රජාතන්ත්රවාදයේ සීමා
ශ්රී ලංකාව නිල වශයෙන් ප්රජාතන්ත්රවාදී රටකි. ජනතාවට ඡන්දය දමන්නට හැකිය. නායකයන් තෝරාගන්නට හැකිය.
එහෙත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ජනතාව අතර පැතිර ගිය “System Change” යන සටන් පාඨය පැහැදිලිව පෙන්වන්නේ මෙයයි.
අනිත් අතට පරිවර්තනීය නායකයෙක් බිහි වුවද එම නායකයාගේ ක්රියාකාරීත්වය සන්නිරික්ෂණය සඳහා පද්ධතියක් නොමැතිනම් එම නායකයාගෙන් අපේක්ෂිත ඵලදායිතාවය කාර්යක්ෂමතාවය සහ මානව සංහතියේ යහපත ළඟා කර ගත නොහැක.
නිදසුන් වශයෙන් විශාල මහජනය වරමකින් බලයට පැමිණි යහපාලන, ගෝඨාභය, සහ මාලිමා ආණ්ඩු මහජනතාව ඉදිරියේ තැබූ පොරොන්දු සහ ඒවා ක්රියාවට නැංවීම පිළිබඳව තිබෙන විශාල පරස්පරතාවය. දේශපාලන පක්ෂ සහ බලයට පත්වන ආණ්ඩු මෙසේ ක්රියාත්මක වීම නිවැරදි කිරීමට යාන්ත්රණයක් නොමැති වීම ප්රජාතන්ත්රවාදය සම්බන්ධයෙන් අද අප මුහුණ දෙන බරපතලම ගැටළුව ලෙස හඳුනා ගන්න පුළුවන්.
වෙනත් ආකාරයකට කියන්නේ නම් පාලකයන් ප්රතිපත්ති තීරණය කිරීම, ප්රතිපත්ති සම්පාදනය, සහ ඒවා ක්රියාවට නැංවීම මහජන යහපතට, මහජන න්යායපත්රයට සහ මහජන උනන්දුව ආදියට අනුව සිදු වෙන්නේ දැයි නිරන්තරව සුපරීක්ෂණය (Watch Dog) සඳහා ස්වාධීන පුළුල් මහජන සහභාගිත්වය සහිත යාන්ත්රණයක් අවශ්ය වේ.
එනම් පාලකයන්ගේ, නීති සම්පාදකයන්ගේ න්යාය පත්රය සහ මහජන න්යාය පත්රය සංවරණ තුලන (Check and Balance) යාන්ත්රණයකට නතුකිරීම මගින් නියෝජන ප්රජාතන්ත්රවාදයේ අකාර්යක්ෂමතාවය යම් මට්ටමකට මග හරවා ගැනීමට පුළුවන.
පැරීසිය පදනම් වූ UNESCO වේ හිටපු අධ්යක්ෂවරයකු සහ ප්රජාතන්ත්රවාදය පිළිබඳ විශිෂ්ට විශ්ලේෂකයෙකු වන විජයානන්ද ජයවීර විසින් රචනා කරන ලද සංවිචාරණීය සමාජයක්(Deliberative Society) කෘතියේ වර්තමානයේ රට මුහුණ දෙන නියෝජන ප්රජාතන්ත්රවාදයේ අකාර්යක්ෂමතාවය සහ අසාර්ථකභාවය ආමන්ත්රණය කරන ප්රවාදයෙන් අපගේ මෙම සාකච්ඡාව සඳහා ආලෝකයක් ලබා ගන්න පුළුවන්.
මැතිවරණ පදනම් වූ නියෝජන ප්රජාතන්ත්රවාදය ජනතාවගේ අපේක්ෂා ඉටු කිරීමට අසමත් වී තිබේ.
විජයානන්ද ජයවීර සහ ප්රදීප් එන්. වීරසිංහ (System Change: Legal Reforms- Key Recommendations from the National Summit for System Change-2024) විසින් ඉදිරිපත් කරන විශ්ලේෂණයට අනුව මෙයට හේතු කිහිපයක් ඇත:
• පක්ෂ දේශපාලනය මත පදනම් වූ මැතිවරණ ක්රමයේ අකාර්යක්ෂමතාව
• නියෝජන ඌනතා
• ආගමික සහ වාර්ගික ධ්රැවීකරණය
• තේරී පත්වූ නියෝජිතයන්ගේ විෂමාචාර
• අල්ලස සහ දූෂණය
• බලය ප්රභූ පන්තිය වටා කේන්ද්රගත වීම
• මැතිවරණ සමයේ මාධ්ය දුෂ්චර්යාව
මෙවැනි තත්ත්වයන් මගින් ජනතාවගේ ප්රජාතන්ත්රවාදය පිළිබඳ විශ්වාසය බිඳ වැටී ඇත.
එහි ප්රතිඵලය වන්නේ
නායකයන් වෙනස් වුවද පද්ධතිය වෙනස් නොවන දේශපාලනයකි.
ප්රජාතන්ත්රවාදය ඡන්දයකට පමණක් සීමා නොවේ
අද ලෝකයේ දේශපාලන සංවාදය තුළ තවත් වැදගත් සංකල්පයක් මතු වී ඇත.
එය නම් Deliberative Democracy – සංවිචාරණීය ප්රජාතන්ත්රවාදය.
මෙම සංකල්පයට අනුව ප්රජාතන්ත්රවාදය යනු:
• වසරකට වරක් හෝ පස් වසරකට වරක් ඡන්දයක් දමන ක්රමයක් නොවේ
• නායකයන් තෝරාගැනීමේ ක්රියාවලියක් පමණක් නොවේ
එය ජනතාව නිරන්තර සංවාදයකින් සහ විමර්ශනයකින් තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලියකි.
මෙම සංකල්පය අනුව ප්රජාතන්ත්රවාදයේ සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ:
• ජනතාව තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලියට කොපමණ සෘජුව සහභාගි වෙයිද?
• තීරණ ගන්නේ සාක්ෂි සහ විමර්ශන මතද? විද්යාත්මක සාක්ෂි ගැඹුරින් සොයා බැලීමෙන් පසුවද?
• විවිධ මත ගැඹුරින් සංවාදයට ලක් වෙනවාද?
යන කරුණු මතය.
පුරවැසි මන්ත්රණ සභාව: නව යෝජනාවක්
මෙම පසුබිම තුළ විජයානන්ද ජයවීර විසින් ඉදිරිපත් කරන විචක්ෂණශීලී යෝජනාව ගැන අපට අවධානය යොමු කළ හැකිය:
එය නම් පාර්ලිමේන්තුව තුළ දෙවන මහජන මන්ත්රණ සභාවක් පිහිටුවීමයි.
මෙය සාමාන්ය පාර්ලිමේන්තුවට වෙනස් වේ.
මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ:
මෙහි සාමාජිකයන් මැතිවරණයකින් නොව අහඹු ලෙස (sortition) තෝරා ගැනීමයි.
මෙය නව අදහසක් නොවේ. ඉතිහාසයේ ඇතන්ස් ප්රජාතන්ත්රවාදයේදී ද මෙවැනි ක්රම භාවිතා කර ඇත.
මෙහි අරමුණ වන්නේ:
• පක්ෂ දේශපාලනයෙන් පුරවැසියන් නිදහස් කිරීම
• සාමාන්ය ජනතාවට තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලියට සෘජුව සහභාගි වීමට අවස්ථාව ලබා දීම
• නීති සම්පාදනය පොදු යහපතට අනුකූල කර ගැනීම
අහඹු තේරීම – ප්රජාතන්ත්රවාදයේ අලුත් පියවරක්
යෝජිත පුරවැසි මන්ත්රණ සභාව තෝරාගන්නේ කුසපත් ඇදීමේ ක්රමයකින්ය.
මෙය සිදු වන්නේ ජනගහනයේ සංයුතිය පිළිබිඹු වන ආකාරයේ ස්ථරායන (මට්ටම්) නියැදියක් (stratified sample) මතය.
එහි අර්ථය:
• භූගෝලීය නියෝජනය
• ජනවර්ග නියෝජනය
• ස්ත්රී – පුරුෂ සමානුපාතිකත්වය
• සමාජ පන්තීන් නියෝජනය
සියල්ල සැලකිල්ලට ගෙන
අහඹු ලෙස පුරවැසියන් තෝරා ගැනීමයි.
මෙම ක්රමයේ වැදගත්ම වාසිය මෙයයි:
මෙහිදී ධනය, බලය, හෝ දේශපාලන සම්බන්ධතා නොමැති සාමාන්ය පුරවැසියෙකුටද රටේ නීති සම්පාදන ක්රියාවලියට සහභාගි වීමට අවස්ථාව ලැබේ.
පුරවැසි පාලනයක්!
මෙම පුරවැසි මන්ත්රණ සභාවේ ප්රධාන කාර්යය වන්නේ:
• නීති සම්පාදන ක්රියාවලිය විමර්ශනය කිරීම
• පාර්ලිමේන්තුවේ කටයුතු පොදු යහපතට අනුකූල බව පරීක්ෂා කිරීම
• විධායක බලය සම්බන්ධයෙන් වගවීම ඇති කිරීම
මෙය මූලික වශයෙන්
පුරවැසි පාලනයක් (Citizen Oversight) බවට පත්වේ.
එමගින් ආණ්ඩුවේ දේශපාලන න්යායපත්රය
ජනතාවගේ අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණයට ලක් වේ.
නීති සම්පාදනයේ නව සංස්කෘතියක්
මෙම මන්ත්රණ සභාවට තවත් වැදගත් කාර්යයක් ඇත.
එය නම් නීති කෙටුම්පත් විචාරශීලීව පරීක්ෂා කිරීමයි.
මෙය සිදු වන්නේ:
• විශේෂඥ උපදෙස්
• සමාජ ක්රියාකාරීන්ගේ අදහස්
• පුරවැසි සංවාද
සියල්ල එක් කරමින්ය.
50,000 පුරවැසියන්ගේ සහය ඇති පනත් යෝජනා ද මෙම සභාවට ඉදිරිපත් කළ හැක.
මෙම ක්රමය මගින්
නීති සම්පාදනය පක්ෂ දේශපාලනයෙන් පමණක් නොව සමාජ සංවාදයකින් පෝෂණය වේ.
විචාරශීලී පුරවැසියන්ගේ අවශ්යතාව
එය පවත්වාගෙන යන්නේ කවුද?
උත්තරය: ප්රජාතන්ත්රවාදය සඳහා පහසුකම් සලසන විවිධ ආයතනවල පහසුකම් සැලසීම යටතේ පුරවැසියන් විසින්.
එම නිසා
විචාරශීලී පුරවැසි සංස්කෘතියක් මෙහි මූලික අවශ්යතාවය වේ.
විචාරශීලී පුරවැසියා:
• තොරතුරු විමසා බලයි
• සාක්ෂි මත තීරණ ගනී
• නායකයන් ප්රශ්න කරයි
• පොදු යහපත ගැන සිතයි
එක් පුද්ගලයෙකුගේ කැමැත්ත පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ.
එයට ජාතික එකඟතාවයක් අවශ්ය කරයි.
විශේෂයෙන්:
• අනාගත දේශපාලන නායකයන්
• දේශපාලන පක්ෂ
• සිවිල් සමාජය
• ශාස්ත්රඥයන්
මෙම යෝජනාව පිළිබඳ සංවාදයකට පැමිණිය යුතුය.
ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලනයට අවශ්ය වන්නේ
නායකයන් වෙනස් කිරීම පමණක් නොව
පාලන ක්රමය වෙනස් කිරීමය.
අවසාන අදහස
“අපට හොඳ නායකයෙක් කවදා ලැබේද?”
නමුත් සත්ය ප්රශ්නය තවමත් අපි අසන්නේ නැත.
“හොඳ නායකයන් බිහිවන ප්රජාතන්ත්රවාදී පද්ධතියක්
අපි ගොඩනගාගෙන තිබේද?”
විජයානන්ද ජයවීර විසින් යෝජනා කරන
පුරවැසි මන්ත්රණ සභාව සහ සංවිචාරණීය ප්රජාතන්ත්රවාදය
එම ප්රශ්නයට විකල්ප පිළිතුරක් ඉදිරිපත් කරයි.
නායකයෙකු සොයන අපගේ දේශපාලන සංස්කෘතිය
පුරවැසි සංවාදයක් කරා පරිවර්තනය වන්නේ නම්
අප සොයන පරිවර්තනීය නායකත්වය
දිනක එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස බිහිවිය හැක.
(සෙස්ස ලබන සිකුරාදාට)
මහාචාර්ය ප්රදීප් එන්’ වීරසිංහසබැඳි ලිපි :
නායකයෙකු සොයන පuzzle එක – 6 ; පරිවර්තනීය නායකයෙකු සොයන්නට පෙර: විචාරශීලී ඡන්දදායකයෙකු සොයා යෑම | මහාචාර්ය ප්රදීප් එන්’ වීරසිංහ
නායකයෙකු සොයන පuzzle එක – 5 : වීරයෙක් නොව, පද්ධතියක් සහ විචාරශීලි පුරවැසියෙක් ගොඩනගන නායකත්වයක් අපට අවශ්ය ඇයි? | මහාචාර්ය ප්රදීප් එන්’ වීරසිංහ
නායකයෙකු සොයන පuzzle එක – 4
ශ්රී ලංකාවට “සිතීමට මඟ පෙන්වීමක්” කරන පරිවර්තනීය නායකයෙක්: Lula
මහාචාර්ය ප්රදීප් එන්’ වීරසිංහ
පරිවර්තනීය නායකයෙක්! - නායකයෙකු සොයන පuzzel එක - 3 | මහාචාර්ය ප්රදීප් එන්’ වීරසිංහ
නායකයකු සොයන පuzzle එක -02 : ජනකාන්ත නායකත්වය එදිරිව පරිවර්තනීය නායකයෙක් ! | මහාචාර්ය ප්රදීප් එන්’ වීරසිංහ
