දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ රේගුව එකට යා කරමින් වංචා නතර කරන ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් පද්ධතියක්
“බදු ගෙවන ප්‍රමාණය 75%ක් දක්වා වැඩි වුණා කියන එක තාම ස්වාධීනව තහවුරු නෑ” - වාර්තා එළියට
ශ්‍රී ලංකාවට ලබා දී ඇති ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) ණය ආධාර වැඩසටහන 2027 මාර්තු මාසයෙන් අවසන් වීමට නියමිතය. මෙම කාලසීමාවට පෙර රටේ බදු පරිපාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලෙස IMF මූල්‍ය කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව ලංකාවේ රාජ්‍ය ආදායම් පරිපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ හා නවීකරණ දෙපාර්තමේන්තුවට (RARMB) දැඩි නියෝග නිකුත් කර ඇත.
මින් ඉදිරියට බදු අනුපාත (Tax rates) වෙනස් කරනවා වෙනුවට, බදු මඟහරින ව්‍යාපාරිකයන් සහ පුද්ගලයන් ඩිජිටල් තාක්ෂණයෙන් කොටු කරගැනීම පමණක් මෙහි එකම විසඳුම බව IMF අවධාරණය කරයි.
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ රේගුව එකතු වෙයි
ලංකාවේ මෙතෙක් පැවති ලොකුම දුර්වලතාවය වූයේ බදු එකතු කරන ප්‍රධාන ආයතන එකිනෙකා සමඟ තොරතුරු හුවමාරු නොකර තනි තනිව වැඩ කිරීමයි. මෙමඟින් සිදුවන රේගු වංචා සහ බදු පැහැර හැරීම් (Tax avoidance) නතර කිරීමට අලුත් පියවර කිහිපයක් ගෙන ඇත.
ඒකාබද්ධ දත්ත පද්ධතිය:
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ ශ්‍රී ලංකා රේගුව සෘජුවම සම්බන්ධ කෙරෙන ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් සම්බන්ධීකරණ පද්ධතියක් හඳුන්වා දේ.
සහයෝගී විගණන:
මින් ඉදිරියට ආයතන දෙකම එකතු වී ව්‍යාපාරිකයන්ගේ ආනයන දත්ත සහ බදු වාර්තා එකවර පරීක්ෂා කරන ඒකාබද්ධ විගණන (Joint Audits) සිදු කෙරේ.
නීති සංශෝධන:
රේගු ආඥා පනතට (Customs Ordinance) නව සංශෝධන එකතු කිරීම, කඩදාසි රහිත (Paperless) රේගු මෙහෙයුම් සහ නව සුරාබදු කළමනාකරණ පද්ධතියක් (Excise Management System) හරහා ආදායම් කාන්දුවීම් වැළැක්වීමට නියමිතය.
75%ක බදු ප්‍රගතිය සැබෑවක්ද?
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ කාර්යාල මෙට්‍රෝ, මධ්‍ය පරිමාණ සහ ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ව්‍යුහාත්මකව වෙනස් කිරීමෙන් පසු රටේ බදු අනුකූලතාවය (Tax compliance) කලින් පැවති 40%-45% මට්ටමේ සිට 70%-75% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව ජනාධිපති මාධ්‍ය අංශය ප්‍රකාශ කරයි.
කෙසේ වෙතත්, ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම සංඛ්‍යාලේඛන ස්වාධීන නිල දත්ත (Publicly available performance data) හරහා තවමත් තහවුරු කර නොමැති බවයි. එම නිසා මෙය සැබෑ බදු ගෙවන්නන්ගේ චර්යාත්මක වෙනසක්ද නැතහොත් පරිපාලනමය ලේඛනගත කිරීමක් පමණක්ද යන්න තවමත් පැහැදිලි නැත.
ක්‍රමවේදයට එරෙහිව එන භූමියේ බාධා
මෙම ඩිජිටල් පරිවර්තනය (Digital transformation) කඩදාසිවල ලියා ඇති තරම් පහසුවෙන් පොළොවේ ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි බව ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයෝ පවසති.
* රාජ්‍ය අංශයේ පවතින සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේද වෙනස් කිරීමට නිලධාරීන්ගෙන් එල්ල වන අභ්‍යන්තර බලපෑම්.
* නව තාක්ෂණික පද්ධති සඳහා වැය වන අධික පිරිවැය සහ නීතිමය අනුමැතීන් (Legislative approval) ලබා ගැනීමට සිදුවන දේශපාලන ප්‍රමාදයන්.
* බදු නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී පවතින පරිපාලනමය දුර්වලතා (Weak enforcement).
ලංකාවේ බදු ප්‍රතිසංස්කරණ තවමත් පවතින්නේ අර්ධ මට්ටමකය. ඒ නිසාම IMF ආයතනය තවදුරටත් ලංකාවට තාක්ෂණික සහය (Technical assistance) ලබා දීමට තීරණය කර ඇත. 2027 මාර්තු මාසයෙන් පසු ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ සෘජු අධීක්ෂණය ඉවත් වූ විට, ලංකාව නැවතත් පැරණි මූල්‍ය අස්ථාවරත්වයට වැටෙන්නේද නැතහොත් ස්වාධීනව මෙම විනය පවත්වා ගන්නේද යන්න තීරණය වන්නේ මෙම වසර තුළ ආණ්ඩුව ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග මත පමණි.
(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය :
