අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග, විගණන වෙනස්කම් සහ අභ්‍යන්තර මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය නැවත ගොඩනැගීමේ මෙහෙයුම
ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) අභ්‍යන්තර ලෙජර් ගිණුම් පද්ධතිය තුළ වසර ගණනාවක් පුරා ක්‍රියාත්මක වූ බව පැවසෙන රුපියල් බිලියන 13.58 ක මූල්‍ය වංචාවක් අනාවරණය වීමත් සමඟ මෙරට බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ අභ්‍යන්තර පාලන පද්ධති සහ පාලන ව්‍යුහය පිළිබඳ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ. බැංකු පද්ධතියේ සති අන්ත ගනුදෙනු පියවීමේ (weekend settlement) ක්‍රියාවලියේ පැවති දුර්වලතා ප්‍රයෝජනයට ගනිමින්, ස්වයංක්‍රීය නිරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණයන් මඟහරිමින් මෙම ගනුදෙනු සිදුකර ඇති බව මේ වන විට හෙළිදරව් වී ඇත.
මෙම අර්බුදය හුදු එක් මූල්‍ය ආයතනයක අභ්‍යන්තර ගැටලුවකින් ඔබ්බට ගොස් පුළුල් අවධානයකට ලක්ව ඇත්තේ, මෙරට වැඩකරන ජනතාවගේ විශ්‍රාම ඉතුරුම් නියෝජනය කරන සේවක අර්ථසාධක අරමුදල (EPF) සහ සේවක භාරකාර අරමුදල (ETF) සතුව NDB බැංකුවේ ආසන්න වශයෙන් 32% ක ඒකාබද්ධ කොටස් හිමිකාරිත්වයක් පැවතීම හේතුවෙනි.
මූල්‍ය පදනමට එල්ල වූ බලපෑම
සිදුවූ මූල්‍ය හානිය පියවා ගැනීමේ සහ ප්‍රාග්ධන ස්වාරක්ෂක (capital buffers) නැවත ස්ථාපිත කිරීමේ මූලික පියවරක් ලෙස, බැංකුව මීට පෙර වාර්තා කර තිබූ ඓතිහාසික ලාභය 46.5% කින් කපා හැරීමට පියවර ගෙන තිබේ. ඊට අමතරව, බැංකුවේ මූල්‍ය ශක්තිය මැන බලන ප්‍රධාන දර්ශකයක් වන සාමාන්‍ය කොටස් හිමිකාරිත්ව පළමු පෙළ ප්‍රාග්ධන අනුපාතය (CET 1 ratio) පදනම් අංක 183 කින් (183 basis points) පහත වැටී ඇති බව මූල්‍ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
මෙම හිඟය පියවා ගැනීමේ අරමුණින් NDB බැංකුව සෙලාන් බැංකුවේ සතුව තිබූ 91.8% ක උපායමාර්ගික ඡන්ද හිමි කොටස් ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 2.77 ක මුදලකට අලෙවි කිරීමට පියවර ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, එම ගනුදෙනුව මඟින් ආවරණය කරගත හැකිව ඇත්තේ සිදුවූ පාඩුවෙන් 21% ක පමණ ප්‍රතිශතයක් පමණි.
නියාමන මැදිහත්වීම සහ දැඩි පියවර
මූල්‍ය පද්ධතියේ ස්ථායීතාව සහ තැන්පත්කරුවන්ගේ මෙන්ම කොටස්කරුවන්ගේ විශ්වාසය ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි නියාමන ක්‍රියාමාර්ග කිහිපයක් ගෙන ඇත. ඒ අනුව;
| බැංකුව විසින් ලබාදීමට නියමිතව තිබූ මුදල් ලාභාංශ (cash dividends) අත්හිටුවා ඇත.
| අභිමත ව්‍යාප්ති කටයුතු (discretionary expansion) සීමා කර තිබේ.
| බැංකුවේ විගණන කමිටුව සහ ඒකාබද්ධ අවදානම් කළමනාකරණ කමිටු සැප්තැම්බර් 01 වනදා සිට ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට නියෝග කර ඇත.
| සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන වෝහාරික පරීක්ෂණයක් (forensic investigation) සිදුකිරීම සඳහා 'Deloitte India' සමාගම පත්කර ඇති අතර, එහි වාර්තාව බැංකු අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය වෙනුවට සෘජුවම මහ බැංකුවේ බැංකු අධීක්ෂණ අධ්‍යක්ෂවරයා වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට නියම කර තිබේ.
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව මෙරට බැංකු පද්ධතියේ ප්‍රධාන නියාමකයා මෙන්ම EPF අරමුදලේ භාරකරු ලෙස ද කටයුතු කරන පසුබිමක, ආයතනික පාලනය ශක්තිමත් කිරීම සහ විශ්‍රාම අරමුදල්වල සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීම කෙරෙහි නියාමන ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි අවධානය යොමුව ඇත.
අපරාධ පරීක්ෂණ සහ අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග
අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) විසින් මේ වන විට සැකකරුවන් සිව්දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර ඇත. මූලික විමර්ශනවලට අනුව, වංචාවට ලක්වූ මුදලින් රුපියල් බිලියන 12.8 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ජාත්‍යන්තර ක්‍රිප්ටෝ මුදල් ජාල (cryptocurrency networks) හරහා විදේශයන් වෙත යොමුකර ඇති බවට සැකකෙරෙන අතර, ඒ ඔස්සේ විශේෂ මූල්‍ය විමර්ශනයක් දියත් කර තිබේ.
මීට සමගාමීව, NDB බැංකුවේ අධ්‍යක්ෂවරුන්ට සහ එහි හිටපු බාහිර විගණකවරුන් වූ Ernst & Young ආයතනයට එරෙහිව සුළුතර කොටස්කරුවන් පිරිසක් විසින් කොළඹ වාණිජ මහාධිකරණය හමුවේ ව්‍යුත්පන්න නඩුවක් (Derivative Lawsuit / Derivative Action -Case No. 21/2026/CO) ගොනුකර ඇත. භාරකාර වගකීම් කඩකිරීම සම්බන්ධයෙන් එහිදී කරුණු දක්වා තිබේ. ආයතනික ප්‍රතිසංවිධානයේ කොටසක් ලෙස බැංකුවේ නව බාහිර විගණකවරයා ලෙස KPMG Sri Lanka ආයතනය පත්කර ඇත.
මූල්‍ය පද්ධතිය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමත්, අනාගතයේදී මෙවැනි පද්ධතිමය දුර්වලතා මඟහරවා ගැනීම සඳහා ආයතනික පාලන යාන්ත්‍රණයන් තවදුරටත් දැඩි කිරීමත් මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලියේ ප්‍රමුඛ අභියෝගය බවට පත්ව තිබේ.
මුලාශ්‍රය
ලංකා පුවත් : NDB Fraud Shakes Banking System, Threatens Workers’ Retirement Savings
