වසරේ ඉලක්කයෙන් සියයට 61ක් දැනටමත් සම්පූර්ණයි
e-Invoicing, RAMIS 3.5 සහ තෙවැනි පාර්ශව දත්ත ජාලය හරහා බදු පැහැර හැරීම් සොයන ස්වයංක්‍රීය ඩිජිටල් නිරීක්ෂණයක්
සාම්ප්‍රදායික බදු ප්‍රතිපත්ති වෙනස්කම්වලින් ඔබ්බට යමින්, මෙරට අවිධිමත් හා සැඟවුණු ආර්ථිකය විධිමත් බදු රාමුවට හසුකර ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව පුළුල් ඩිජිටල් නිරීක්ෂණ සහ ස්වයංක්‍රීය ක්‍රමවේදයක් වෙත ප්‍රවේශ වී තිබේ.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) සමග ඇති කරගත් මධ්‍යකාලීන ආදායම් උපායමාර්ගික (MTRS) ප්‍රතිසංස්කරණවලට සමගාමීව ක්‍රියාත්මක වන මෙම වැඩපිළිවෙළ හරහා බදු ගෙවන්නන් හඳුනාගැනීම, ගනුදෙනු හරස් පරීක්ෂාවට ලක්කිරීම සහ දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති බදු කාන්දුවීම් අවම කිරීම සිදු කෙරේ.
මුදල් අමාත්‍යාංශ ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරන පරිදි, වසර සඳහා නියමිත රුපියල් ට්‍රිලියන 2.402ක බදු ආදායම් ඉලක්කයෙන් සියයට 61ක් මේ වන විටත් රැස්කර ගැනීමට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සමත්ව ඇත. මෙය පසුගිය මුදල් වර්ෂයේ අදාළ කාල සීමාවට සාපේක්ෂව ආසන්න වශයෙන් සියයට 16ක වර්ධනයක් වන අතර, වාර්ෂික ඉලක්කය සපුරා ගැනීමට හැකිවනු ඇතැයි බලධාරීහු විශ්වාසය පළ කරති. රජයේ සමස්ත මූල්‍ය ඒකාග්‍රතා වැඩපිළිවෙළ අනුව, රුපියල් ට්‍රිලියන 5.41ක සමස්ත රාජ්‍ය ආදායමෙන් රුපියල් ට්‍රිලියන 4.85ක්ම බදු ආදායම හරහා උපයා ගැනීමට අපේක්ෂිතය.
තත්‍ය කාලීන ඩිජිටල් අධීක්ෂණය සහ e-Invoicing
ප්‍රධාන ආදායම් සංඛ්‍යාලේඛන ඉක්මවා යමින් බදු පරිපාලනය තුළ සිදුවන ප්‍රධානතම ව්‍යුහාත්මක වෙනස වන්නේ තාක්ෂණික මැදිහත්වීමයි. අලුතින් පිහිටුවන ලද 'ආදායම් පරිපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සහ නවීකරණ කාර්යාංශය' (RARMB) සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව එක්ව වාණිජ ගනුදෙනු තත්‍ය කාලීනව (Real-time) නිරීක්ෂණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කර තිබේ.
මීට පෙර භාවිත වූ අතින් සකස් කළ පැතුරුම්පත් (Spreadsheets) වෙනුවට 'ජාතික විද්‍යුත් ඉන්වොයිස් පද්ධතිය' (National e-Invoicing System) හඳුන්වා දී ඇති අතර, ඒ අනුව වැට් (VAT) ලියාපදිංචි ව්‍යාපාර සිය ව්‍යවසාය සම්පත් සැලසුම්කරණ (ERP) පද්ධති හරහා සෘජුවම බදු අධිකාරිය වෙත ගනුදෙනු තොරතුරු සම්ප්‍රේෂණය කළ යුතුය.
RAMIS 3.5 සහ රාජ්‍ය ආයතන ඒකාබද්ධ දත්ත ජාලය
යාවත්කාලීන කරන ලද ආදායම් පරිපාලන කළමනාකරණ තොරතුරු පද්ධතිය (RAMIS 3.5) මගින් දත්ත විශ්ලේෂණය සහ අවදානම් මත පදනම් වූ විගණන තේරීම් ස්වයංක්‍රීයව සිදු කෙරේ. මෙමගින් තනි නිලධාරීන්ගේ අභිමතය මත තීරණ ගැනීම සීමා වන අතර, බදු පැහැර හැරීමේ වැඩි අවදානමක් සහිත ක්ෂේත්‍ර වෙත සම්පත් යෙදවීමට දෙපාර්තමේන්තුවට අවස්ථාව ලැබේ.
මීට අමතරව, ශ්‍රී ලංකා රේගුව, දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධ කරමින් දත්ත හුවමාරු ද්වාරයක් (Unified Data Gateway) ස්ථාපිත කර ඇත. මේ හරහා ආනයන ප්‍රකාශන සහ ආදායම් ප්‍රකාශන සංසන්දනය කිරීමෙන් වෙළඳ ඉන්වොයිස්වල වටිනාකම් වෙනස් කිරීම් (Trade mis-invoicing) සහ ආදායම් සඟවා තැබීම් පහසුවෙන් හඳුනාගැනීමට හැකියාව ලැබේ.
ඩිජිටල් සේවා සහ සුළු පරිමාණ ව්‍යාපාර බදු දැලට
දේශීය සාම්ප්‍රදායික ව්‍යාපාරවලට අමතරව, මෙරට පාරිභෝගිකයන් වෙත සේවා සපයන අනේවාසික ඩිජිටල් සේවා සපයන්නන් (Non-resident digital service providers) ද අනිවාර්ය විද්‍යුත් ලියාපදිංචිය ඔස්සේ දේශීය වැට් රාමුවට ඇතුළත් කර ඇත.
එසේම, වැට් ලියාපදිංචි කිරීමේ වාර්ෂික පිරිවැටුම් සීමාව රුපියල් මිලියන 60 සිට රුපියල් මිලියන 36 දක්වා පහත හෙළීම හේතුවෙන් සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායන් රැසක් ද විධිමත් බදු ක්‍රමවේදයට ඒකාබද්ධ වෙමින් පවතී.
වත්මන් දත්ත අනුව, පුද්ගල ආදායම් බදු ලිපිගොනු සංඛ්‍යාව මිලියන 1.2 සීමාව ඉක්මවා ඇති අතර, සමාගම් බදු ලිපිගොනු ප්‍රමාණය 130,000 ඉක්මවා ගොස් තිබේ.
තෙවැනි පාර්ශව දත්ත හරහා ධනවතුන් හඳුනාගැනීම
මෙම පද්ධතියේ වඩාත් තීරණාත්මක අංගයක් වන්නේ තෙවැනි පාර්ශවීය ආයතනවලින් ලබාගන්නා දත්ත විශ්ලේෂණයයි. මෝටර් රථ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉඩම් ලියාපදිංචි කිරීමේ දෙපාර්තමේන්තුව සහ බැංකු පද්ධතියෙන් ලබාගන්නා තොරතුරු විශ්ලේෂණය කරමින්, මෙතෙක් බදු ගෙවීම්වලින් බැහැරව සිටි ඉහළ ධනවත් පුද්ගලයන් (High-wealth individuals) හඳුනාගැනීමේ විශේෂ මෙහෙයුමක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.
මෙම සමස්ත ඩිජිටල් ක්‍රියාවලිය හුදු බදු එකතු කිරීමේ ව්‍යාපෘතියකින් ඔබ්බට ගොස්, පුරවැසියන්ගේ සහ ව්‍යාපාරවල ගනුදෙනු, වත්කම් සහ ආදායම් පිළිබඳ රාජ්‍ය මට්ටමේ විනිවිදභාවය ඉහළ නංවන පුළුල් පරිපාලන පරිවර්තනයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මුලාශ්‍රය :
Digital Tax Blitz closes in on Sri Lanka’s Hidden Economy
