ඩිජිටල් දැලෙන් බදු පැහැර හැරීම් කොටුකරන නව වැඩපිළිවෙළක් රටපුරා

2026 අයවැය මඟින් රජයේ මුළු අපේක්ෂිත ආදායම රුපියල් ට්‍රිලියන 5.41ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, ඉන් රුපියල් ට්‍රිලියන 4.85ක්ම බදු ආදායම හරහා උපයා ගැනීමට අපේක්ෂිතය.


තත්‍ය කාලීන ඩිජිටල් නිරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණය


ආදායම් පරිපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ හා නවීකරණ කාර්යාංශය (RARMB) සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව එක්ව බදු පරිපාලන පද්ධතිය තත්‍ය කාලීන ඩිජිටල් අධීක්ෂණයකට යොමු කරමින් තිබේ. ඒ අනුව, මීට පෙර පැවති අතින් සිදුකළ පැතුරුම්පත් (CSV spreadsheets) උඩුගත කිරීම් වෙනුවට ජාතික විද්‍යුත් ඉන්වොයිස් පද්ධතිය (National e-Invoicing System) හඳුන්වා දී ඇත. වැට් බදු ලියාපදිංචි ව්‍යාපාර තම ආයතනික සම්පත් කළමනාකරණ (ERP) පද්ධති හරහා සෘජුවම ගනුදෙනු තොරතුරු විද්‍යුත් ක්‍රමයට බදු පරිපාලනය වෙත සම්ප්‍රේෂණය කළ යුතු වේ.  

මීට සමගාමීව, යාවත්කාලීන කරන ලද RAMIS 3.5 පද්ධතිය හරහා විශ්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය ස්වයංක්‍රීය කෙරෙන අතර අවදානම් පදනම් කරගත් විගණන තෝරාගැනීම් (Risk-based audit selection) හඳුන්වා දී ඇත. එමඟින් නිලධාරීන් සතු පෞද්ගලික අභිමතය අවම වී, අක්‍රමිකතා හා අත්තනෝමතික තීරණ ගැනීම් සීමා වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

එසේම, ශ්‍රී ලංකා රේගුව, දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධ කෙරෙන ඩිජිටල් දත්ත හුවමාරු ද්වාරය ද අවසන් අදියරට පැමිණ ඇත. එමඟින් ආනයන තොරතුරු ආදායම් ප්‍රකාශන සමඟ පහසුවෙන් සැසඳිය හැකි බැවින්, වෙළඳ ඉන්වොයිසි විකෘති කිරීම් හා බදු පැහැර හැරීම් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි වේ.  


බදු දැල පුළුල් වීම සහ නව නීතිමය සීමා


බදු පද්ධතියට ඇතුළත් විය යුතු පාර්ශ්වයන්ගේ නිර්වචන ද පුළුල් කර ඇත. 2026 ජූලි 01 වැනිදා සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි, මෙරට පාරිභෝගිකයන් වෙත සේවා සපයන අනේවාසික ඩිජිටල් සේවා සපයන්නන් ද දේශීය වැට් බදු ක්‍රමවේදය යටතේ විද්‍යුත් වශයෙන් ලියාපදිංචි විය යුතුය.

දේශීය ව්‍යාපාර සඳහා වන අනිවාර්ය වැට් ලියාපදිංචි සීමාව වාර්ෂික පිරිවැටුම රුපියල් මිලියන 60 සිට රුපියල් මිලියන 36 දක්වා අඩු කර ඇති අතර, එමඟින් සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසාය රැසක් විධිමත් බදු රාමුවට ඇතුළත් වේ. මීට අමතරව, මධ්‍යම ආයතනික, මෙට්‍රෝ සහ ප්‍රාදේශීය කාර්යාල ලෙස දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම නිසා බදු අනුකූලතාව පෙර පැවති සියයට 40–45 සිට සියයට 70–75 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව ජනාධිපති මාධ්‍ය අංශය සඳහන් කරයි. පැවති SVAT ක්‍රමය ඉවත් කර අවදානම් පදනම් කරගත් වැට් ප්‍රතිපූරණ යාන්ත්‍රණයක් හඳුන්වා දීමට ද පියවර ගෙන ඇත.


පුද්ගල බදු ලිපිගොනු සහ පද්ධති ඒකාබද්ධතාව


වාර්ෂික ආදායම රුපියල් මිලියන 1.8 ඉක්මවන ඕනෑම පුද්ගලයෙකු 2025/26 තක්සේරු වර්ෂය සඳහා 2026 නොවැම්බර් 30 වන දිනට පෙර විද්‍යුත් ක්‍රමයට ලියාපදිංචි වී බදු වාර්තා ගොනු කළ යුතුය.

දැනට පුද්ගල බදු ලිපිගොනු මිලියන 1.2කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ සමාගම් බදු ලිපිගොනු 130,000කට වැඩි ප්‍රමාණයක් පවතින අතර, මෝටර් රථ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉඩම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලය සහ වාණිජ බැංකු පද්ධති සමඟ මෙම දත්ත පද්ධතිය සම්බන්ධ කර ඇත. ඒ හරහා බදු පද්ධතියෙන් බැහැරව සිටින ඉහළ ධනවතුන් හඳුනාගෙන ඔවුන් වෙනුවෙන් පෙරනිමි බදු ලිපිගොනු (Default files) විවෘත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ද ක්‍රියාත්මක වේ.

මෙම තාක්ෂණික ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් රාජ්‍ය මූල්‍ය ශක්තිමත් කිරීමේ ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට මඟ පෑදෙන අතරම, නව ඩිජිටල් බදු ක්‍රමය හරහා බදු ගෙවන්නන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය සුරැකීම සහ අනුකූලතා ක්‍රියාවලිය සරලව පවත්වා ගැනීම ඉදිරියේදී කළමනාකරණය කරගත යුතු ප්‍රධාන කරුණක් ලෙස ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

මුලාශ්‍රය :

Sri Lanka’s Tax Net Tightens as Digital Surveillance Expands Nationwide