තීරුබදු ප්‍රතිසංස්කරණ හමුවේ දේශීය ව්‍යවසාය රැකගැනීමට ස්වාධීන ආයතනයක් අවශ්‍යයි

*අවදානමට ලක්වන සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර මෙන්ම සේවකයන් වෙනුවෙන් 'වෙළඳ ගැලපුම් යාන්ත්‍රණයක' වැදගත්කම කරළියට

ශ්‍රී ලංකාව තුළ යළි ආරම්භ කර ඇති තීරු බදු අවුල් ලිහා නිසි තර්කයකට අනුව සැකසීමේ වැඩපිළිවෙළ හමුවේ දේශීය ව්‍යවසායකයන් හා ශ්‍රමිකයන් මුහුණ දෙන අභියෝග කළමනාකරණය කරගැනීම සඳහා ශක්තිමත් ආයතනික යාන්ත්‍රණයක් පිහිටුවීමේ අවශ්‍යතාව ප්‍රතිපත්ති පර්යේෂකයන්ගේ දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබේ. නිසි ආවරණ සහ ගැලපුම් ක්‍රමවේදයකින් තොරව මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, මීට දශකයකට පමණ පෙර සිදු වූ ආකාරයටම විවිධ ක්ෂේත්‍රවලින් එල්ල වන බලපෑම් හමුවේ ප්‍රතිපත්තිමය අසාර්ථකත්වයක් යළි නිර්මාණය වීමේ ඉඩකඩක් පවතින බව ස්වාධීන ප්‍රතිපත්ති පර්යේෂණ ආයතනයක් වන 'ස්මාර්ට් අනාගතයක් සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානය' (Centre for a Smart Future - CSF) පෙන්වා දෙයි.

රජය නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් (FTAs) සාකච්ඡා යළි ආරම්භ කිරීමට සහ තීරුබදු ක්‍රමවේදය සරල කිරීමට සූදානම් වන පසුබිමක, අවදානමට ලක්වන කර්මාන්ත සහ ශ්‍රම බලකාය ආරක්ෂා කිරීමට 'වෙළඳ ගැලපුම් යාන්ත්‍රණයක්' (Trade Adjustment Program) ක්‍රියාවට නැංවීමේ සූදානම සාධනීය පියවරක් ලෙස සැලකේ. එහෙත් එය හුදෙක් අමාත්‍යාංශ මට්ටමේ සාකච්ඡාවලට හෝ නිර්දේශ සටහන්වලට පමණක් සීමා නොවී, ස්වාධීන විශ්ලේෂණ හැකියාවන්ගෙන් යුත් ආයතනයක් හරහා මෙහෙයවිය යුතු බව එම සංවිධානය අවධාරණය කරයි.

ජාතික තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය සහ ආර්ථික යථාර්ථය

වෙළඳ හා ආයෝජන ප්‍රතිපත්ති දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ජාතික තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය මඟින් මෙරට රේගු ආනයන තීරුබදු ව්‍යුහය කාණ්ඩ හතරකට සීමා කිරීමටත්, 2029 වන විට ක්‍රමයෙන් 'සෙස්' (CESS) බද්ද ඉවත් කිරීමටත් ඉලක්ක කර තිබේ. දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මෙරට ක්‍රියාත්මක වූයේ අපනයන වර්ධනයට බාධා පමුණුවන බදු ක්‍රමවේදයක් (Anti-Export Bias Duty Regime) බවත්, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වාර්ෂිකව අහිමි වන අපනයන විභවය ඩොලර් බිලියන 10ක් පමණ වන බවට ලෝක බැංකු ඇස්තමේන්තු පෙන්වා දෙන බවත් CSF සිය වාර්තාවෙන් පෙන්වා දී ඇත.

මෙම විකෘතිතා නිවැරදි කර අපනයන තරගකාරිත්වය ඉහළ නැංවීම දිගුකාලීනව ආර්ථිකයට අත්‍යවශ්‍ය කටයුත්තක් වුවද, ආරක්ෂණවාදී බදු පදනමක් යටතේ මෙතෙක් කටයුතු කළ සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන් (SMEs), ග්‍රාමීය ශ්‍රමිකයන් සහ අඩු කුසලතා සහිත සේවකයන් මෙම විවෘත කිරීම හමුවේ කම්පනයට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.

අතීත අත්දැකීම් සහ ආයතනික හිඩැස

2017–2019 කාලසීමාවේදී ද මෙවැනිම වෙළඳ ලිබරල්කරණ ප්‍රයත්නයක් දියත් වූ අතර, අමාත්‍යාංශ කිහිපයක මැදිහත්වීමෙන් සකස් වූ වෙළඳ ගැලපුම් වැඩසටහනට කැබිනට් අනුමැතිය පවා හිමි විය. එහෙත් දේශපාලන වෙනස්වීම් සහ විධිමත් ස්වාධීන ආයතනික පසුබිමක් නොතිබීම නිසා එම වැඩසටහන බිම් මට්ටමේ ක්‍රියාත්මක නොවී අත්හැර දැමීමට සිදුවිය.

වත්මන් රජය යටතේ භාණ්ඩාගාර ලේකම්වරයාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ජාතික තීරුබදු ප්‍රතිපත්ති කමිටුවක් (NTPC) ස්ථාපිත කර තිබුණ ද, එය මූලිකවම ත්‍රෛමාසිකව තීරුබදු යෝජනා විමසා බැලීමට සීමා වූ ව්‍යුහයක් බව පෙන්වා දෙන පර්යේෂකයෝ, අංශ මට්ටමින් පවතින ගැටලු හෝ තනි තනි කර්මාන්තශාලාවලට එල්ල වන පීඩනය විමසා බලා විසඳුම් සෙවීමට තරම් කාර්ය මණ්ඩල හෝ කාලීන ඉඩකඩක් එම කමිටුවට නොමැති බව සඳහන් කරති.

ස්වාධීන කොමිසමක අවශ්‍යතාව

මෙම තත්ත්වයට විසඳුමක් ලෙස මුදල් අමාත්‍යාංශ රාමුවෙන් පරිබාහිරව ක්‍රියාත්මක වන ස්වාධීන 'වෙළඳ හා ඵලදායිතා කොමිසමක්' (Trade and Productivity Commission - TPC) ස්ථාපිත කිරීම සුදුසුම විකල්පය බව CSF යෝජනා කරයි.

එවැනි කොමිසමක් මඟින් තීරුබදු වෙනස්වීම් හේතුවෙන් අසීරුතාවට පත්වන අංශ විද්‍යාත්මකව හඳුනාගැනීම, විනිවිදභාවයෙන් යුත් මහජන සහ ක්ෂේත්‍ර විමර්ශන පැවැත්වීම මෙන්ම, අදාළ සමාගම් සහ ශ්‍රමිකයන් සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ආධාර, වෘත්තීය පුහුණු සහ සහන ක්‍රමවේද නිර්දේශ කිරීම වඩාත් සාධාරණව සිදු කළ හැකි වනු ඇත. දේශපාලන බලපෑම් මත හෝ ක්ෂණික ලොබිකිරීම් මත බදු සහන ලබාදීමට වඩා, දත්ත සහ සාක්ෂි මත පදනම් වූ ස්ථිර ආයතනික ක්‍රමවේදයක් ඔස්සේ ප්‍රතිසංස්කරණ කළමනාකරණය කරගැනීම රජයේ මෙන්ම කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ ද දිගුකාලීන පැවැත්මට හේතු වන බව ඇතැම් ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ ද අදහසයි.

වැඩිදුර තොරතුරු:

Lanka News : Sri Lanka’s Tariff Reform Needs Institutions, Not Political Firefighting

Daily FT: CSF urges Govt. to give trade adjustment plan real teeth

EconomyNext: Independent body vital for Sri Lanka’s trade reforms to succeed