දඩ මුදල් බෙදීයාමේ ක්‍රමවේදය සහ IMF නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ප්‍රමාදය කරළියට
රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයේ ප්‍රධානතම ආදායම් මාර්ගය බවට පත්වෙමින් ශ්‍රී ලංකා රේගුව අඛණ්ඩව ඉහළ මූල්‍ය දායකත්වයක් සපයමින් සිටියද, ආයතනික විනය, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ විනිවිදභාවය සහ අභ්‍යන්තර වගවීම පිළිබඳ ගැටලු රැසක් මේ වන විට ප්‍රබල කතිකාවකට ලක්ව තිබේ. ආර්ථික ස්ථායීතාව අපේක්ෂා කරන පසුබිමක ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම මෙන්ම, එම ආදායම් උපයන ක්‍රමවේදයන්ගේ නීත්‍යානුකූල පාරදෘශ්‍යභාවය රැකගැනීමද එකසේ තීරණාත්මක වන බව ආර්ථික හා පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ විද්වත්හු පෙන්වා දෙති.
ඉලක්ක ඉක්මවා ගිය රේගුවේ මුදල් එකතු කිරීම
පසුගිය 2025 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා රේගුව සිය ඉතිහාසයේ ඉහළම ආදායම වාර්තා කරමින් රුපියල් බිලියන 2,557.535 ක මුදලක් රැස්කර ගැනීමට සමත් විය. එය 2024 වසරේ උපයාගත් රුපියල් බිලියන 1,553 ක ආදායම හා සැසඳීමේදී සියයට 64.2 ක සැලකිය යුතු වර්ධනයකි. එම වසර සඳහා නියම කර තිබූ රුපියල් බිලියන 2,241 ක සංශෝධිත ඉලක්කය පවා අභිබවා යාමට රේගුවට හැකි විය.
මෙම ආදායම් වේගය 2026 වසරේදීද ඒ අයුරින්ම ක්‍රියාත්මක වන අතර, වසරේ මුල් මාස අට තුළදී පමණක් උපයා ඇති මුදල රුපියල් බිලියන 1,852.5 කි. එය අපේක්ෂිත ඉලක්කයට වඩා සියයට 28.5 ක ඉහළ අගයක් මෙන්ම පසුගිය වසරේ අදාළ කාලයට සාපේක්ෂව සියයට 25 ක පමණ වර්ධනයකි. ආනයන සීමා ලිහිල් වීම, විදේශ විනිමය සංචිත ස්ථාවර වීම සහ බදු පැහැර හැරීම් මැඩලීමට ගත් පියවර මෙම ප්‍රතිඵලයට හේතු වූ බව නිලධාරීන්ගේ අදහසයි.
දඩ මුදල් බෙදීයාම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ප්‍රතිපත්ති
කෙසේ වෙතත්, මෙම මූල්‍ය සාර්ථකත්වය පසුපස පවතින නීතිමය ක්‍රියාදාමයන් සම්බන්ධයෙන් පාර්ලිමේන්තුව තුළ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මුජිබර් රහුමාන් මෑතකදී පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්‍රකාශ කළේ, ඇතැම් රේගු වැටලීම්වලින් අයකර ගන්නා රුපියල් මිලියන සිය ගණනක දඩ මුදල් බෙදීයාමේ ක්‍රමවේදය සංශෝධනය විය යුතු බවයි.
ඔහු පෙන්වා දුන්නේ මෙලෙස අයකර ගන්නා දඩ මුදල්වලින් සියයට 50 ක් නිලධාරීන්ගේ ත්‍යාග අරමුදලටත්, සියයට 20 ක් සුබසාධන කටයුතුවලටත් වෙන්වන අතර රජයේ භාණ්ඩාගාරයට බැර වන්නේ සියයට 30 ක් පමණක් බවයි. මෙවැනි දිරිගැන්වීම් ක්‍රමවේදයන් හේතුවෙන් වැටලීම් හා දඩ නියම කිරීම්වල ප්‍රමුඛතාවන් විකෘති වීමේ අවදානමක් පවතින බවට ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව අතරද මැසිවිලි පවතී. එමෙන්ම, වරක් රේගු නිෂ්කාශනය සිදුකර මුදාහැරිය භාණ්ඩ පසුව වෙනත් ඒකක මඟින් නැවත පරික්ෂාවට ලක්කොට දඩ ගැසීමේදී, පළමු තක්සේරුව සිදුකළ නිලධාරීන්ගේ වගවීම පිළිබඳ ගැටලු මතුවන බවද මන්ත්‍රීවරයා අවධාරණය කළේය.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ අනතුරු ඇඟවීම්
මෙම පරිපාලනමය දුර්වලතා පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් නිකුත් කරන ලද පාලන රෝග විනිශ්චය තක්සේරු වාර්තාවේද (Governance Diagnostic Assessment) කරුණු දක්වා තිබිණි. ශ්‍රී ලංකාවේ ආදායම් එකතු කිරීමේ ආයතන නිසි ඩිජිටල්කරණයකට ලක් නොවීම සහ නිලධාරීන් හා ගනුදෙනුකරුවන් අතර පවතින සෘජු සම්බන්ධතා හේතුවෙන් අක්‍රමිකතාවලට ඇති ඉඩකඩ වැඩි බව එහි සඳහන් විය.
එසේම, විනය විරෝධී ක්‍රියාවලට සම්බන්ධ වන නිලධාරීන්ට එරෙහිව කඩිනම් පියවර නොගැනීම හේතුවෙන් මහජන විශ්වාසය බිඳවැටෙන බව පෙන්වා දුන් එම වාර්තාව, එක් එක් දෙපාර්තමේන්තුව තුළ ස්වාධීන අභ්‍යන්තර විමර්ශන ඒකක පිහිටුවා ඒවා අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිසම හා සම්බන්ධ කළ යුතු බවට නිර්දේශ කර තිබුණි.
ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල සමබරතාව රැකගැනීම
ශ්‍රී ලංකාව මේ වන විට ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ විස්තීර්ණ ණය පහසුකම් වැඩසටහන යටතේ ඉදිරි පියවර ගනිමින් සිටින මොහොතක, රාජ්‍ය ආදායම උපරිම කරගැනීම මෙන්ම එම ක්‍රියාවලියේ සාධාරණත්වය තහවුරු කිරීමද එක හා සමානව වැදගත් වේ.
ආදායම් වැඩිවීම රටේ ආර්ථිකයට ධනාත්මක සංඥාවක් වුවද, ආයතනික විනිවිදභාවය, පාලන නීති සහ වගවීම ශක්තිමත් නොවුණහොත් දිගුකාලීනව ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල විශ්වසනීයත්වය රැකගැනීම අසීරු වනු ඇත.
මුලාශ්‍රය :
Lanka News | Record Customs Revenue Masks Deepening Governance And Accountability Crisis
